{"id":90,"date":"2017-11-26T23:32:49","date_gmt":"2017-11-26T22:32:49","guid":{"rendered":"https:\/\/blogg.hivolda.no\/rosalynn\/?p=90"},"modified":"2017-11-26T23:32:49","modified_gmt":"2017-11-26T22:32:49","slug":"takke-og-julebakst","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blogg.hivolda.no\/rosalynn\/2017\/11\/26\/takke-og-julebakst\/","title":{"rendered":"Takke og julebakst"},"content":{"rendered":"

P\u00e5 den 4. samlinga v\u00e5r var temaet takke og julebakst, der vi fekk l\u00e6re oss \u00e5 lage lefse, s\u00f8st, hardinger og flatbr\u00f8d. Vi fekk l\u00e6re om kornet sin historie og korleis den har blitt ein av hovudressursane fr\u00e5 gamalt av og til n\u00e5.<\/p>\n

\"\"
Bilde fr\u00e5 samlinga v\u00e5r p\u00e5 skulen. Foto: Kari Ryslett<\/figcaption><\/figure>\n

Vi fekk i oppg\u00e5ve \u00e5 lage takkeabakst og julekake og eg har valt \u00e5 lage mormor sine lefse og sjokoladetebr\u00f8d. N\u00e5r vi l\u00e6rte \u00e5 lage lefse p\u00e5 skulen, l\u00e6rte vi \u00e5 dynke lefsene, korleis sm\u00f8rkrem skulle leggast p\u00e5 og brettast. N\u00e5r eg kom heim og skulle bake lefse med mamma og pappa og mamma l\u00e6rte meg korleis mormor brukte \u00e5 bake lefse, dette syns eg var spennande og l\u00e6rerik for d\u00e5 kan eg sj\u00f8lv velje korleis eg \u00f8nske \u00e5 jobbe med lefse n\u00e5r eg ein gong m\u00e5 gjere det aleine.<\/p>\n

Korn<\/strong><\/p>\n

Det var i Midtausten det f\u00f8rste kornet kom fr\u00e5. Dette var villkorn som kom etter at dei brant ned ein skog for \u00e5 jage vekk dyr. Menvar ikkje f\u00f8r 10 000 \u2013 12 000 \u00e5r sida av vi begynte \u00e5 dyrke korn men p\u00e5 grunn av klimaendring var menneska n\u00f8ydt til \u00e5 lagre korna over lengre tid og der resulterte i at dei busette seg. Dette f\u00f8rte til meir jobb i forhald til \u00e5 brenne, gjerde inn og luke og hauste (Bj\u00f8rnstad, 2005).<\/p>\n

I Noreg har det blitt dyrka korn i minst 3000 \u2013 4000 \u00e5r. For at det skal s\u00e5 korn m\u00e5 vi arbeide med jorda slik at den er lett og laus i v\u00e5ronnar som er i april eller mai, og det vil ta 50 \u2013 60 dagar til aka skyter opp. Det er viktig at bonden passar p\u00e5 \u00e5karen sin, slik at det ikkje det skal komme ugras, sjukdommar samt at dei f\u00e5r nok vatn og gj\u00f8dsel (Bj\u00f8rnstad, 2005).<\/p>\n

Lefser og julekake<\/strong><\/p>\n

Gudsl\u00e5net vart det kalla n\u00e5r ein hadde f\u00e5tt haust mykje kort eit \u00e5r, og det seiest at med mykje kort kom det ein god jul. Dette brukte dei blant anna til julebakst. Dette begynte dei med alt i oktober med lefser og flatbr\u00f8d, som kom til \u00e5 vere kosthaldet ut vinteren. Lefse er mykje tynnare enn flatbr\u00f8d og f\u00f8r dei skulle sm\u00f8rast vart dei \u00abklinte\u00bb (dynka). Dei finaste lefsene skulle ha sm\u00f8r og s\u00f8st oppskj\u00e6rt og henta fram n\u00e5r dei skulle ha gjesta over N\u00e5r det var snakk om julekaker, meina dei heva runde br\u00f8d med forskjellige ingrediensar og st\u00f8rrelsar heilt fram til 1950 \u2013 talet. To av ingrediensane var sirup og rosiner som kom p\u00e5 1800 \u2013 talet (Brunstad & Roald, 2007).<\/p>\n

Mormor sine lefser<\/strong><\/p>\n