Grauten sin historie<\/u><\/p>\n
Graut er noko som vi nordmenn har ete i over 100 \u00e5r, alt i vikingtida var det kvinna sitt arbeid \u00e5 male kornet med h\u00e5ndkvern slik at dei hadde graut resten av dagen.\u00a0 Det vart brukt ulike kornsortar som havre og bygg, og dette kokte dei opp i vatn. Namnet p\u00e5 grauten kom gjerne til i kva slags ingrediensar som dei brukte. I havregrynsgraut brukte dei havre og bygg i byggrynsgraut, desse har eit felles namn, vassgraut, som tyder p\u00e5 at det er kokt opp i vatn. (H\u00f8berg, 2016)\u00a0 (Notaker. 2006. s.79)<\/p>\n
Utifr\u00e5 den informasjonen som vi har fr\u00e5 slutten av 1800 og byrjinga av 1900 talet var det vanlig \u00e5 ete graut to gangar per dag, som oftast til dugurd (lunsj) og kvelds, eller kvelds og frukost. Grauten blei varma kun den f\u00f8rste gongen, andre gongen \u00e5t dei grauten kald. (Notaker. 2006. s.40)<\/p>\n Du lagde forskjellige typar graut til ulike h\u00f8ve; r\u00f8mmegrauten var ei av dei finare grautane og vart brukt til bryllaup og jonsok, denne grauten g\u00e5r heilt tilbake til 1700 \u2013 talet og vart omtalt som ei av Norges nasjonalrettar. Risengrynsgrauten var begynt \u00e5 bli vanlig rundt 1900 talet og i 1980 \u2013 \u00e5ra var denne retten p\u00e5 sjetteplass over den mest brukte middagane i Noreg. Risgryn kom ogs\u00e5 p\u00e5 1700 \u2013 talet men vart ikkje brukt til graut f\u00f8r seinare. For bare nokon \u00e5r sida var det vanlig med laurdagsgraut og julegraut, men dette eksistera nesten ikkje lengre. Vi har og f\u00e5tt andre typar graut som kj\u00f8leskapsgraut som innehelder fleire ingrediensar, og som ikkje trengst \u00e5 kokast. (Notaker. 2006. s.81)<\/p>\n P\u00e5 1860 – talet kom grautstridne mellom Per Christian Asbj\u00f8rnsen og\u00a0sosiologen Eilert Sundt. Dette handla om at dei var uenige i korleis ein laga grauten. Asbj\u00f8rnsen meinte at ein sjettedel av mj\u00f8let dei brukte i grauten var bortkasta p\u00e5 grunn av m\u00e5ten dei lagde grauten og dette var det same som ein halv million dalar. Sundt meinte at vi skulle stole p\u00e5 kvinnen som lagde mat og vere tro til den kunnskapen som vi hadde f\u00e5tt fr\u00e5 dei tidlege generasjonane. (naturfag.no, 2014)<\/p>\n V\u00e5rt opplegg<\/u><\/p>\n P\u00e5 denne dagen skulle vi lage havregrynsgraut ut ifr\u00e5 korleis dei gjorde det p\u00e5 1800 \u2013 talet, dette skulle vere til smakspr\u00f8ve for dei som kom innom stasjonen v\u00e5r. Dette lagde vi med vatn og salt. Vi lagde og ein graut utstilling som viste grauten sin utvikling, samt forskjellige gjenstandar som var relevant.<\/p>\n I utstillinga v\u00e5r var det:<\/p>\n Byggrynsgraut: Dette er ein av dei eldste typane graut som vart brukt til kvardagsgraut. Denne vart servert i ei tresk\u00e5l slik som det vart gjort p\u00e5 1800 \u2013 talet, p\u00e5 den m\u00e5ten ville det vere tydelig for dei bes\u00f8kande kva som var den eldste grauten.<\/p>\n Risengrynsgraut: Denne grauten la vi opp i eit st\u00f8rre tre tallerken, dette for \u00e5 representere korleis dei \u00e5t grauten. F\u00f8r \u00e5t dei som budde p\u00e5 same g\u00e5rd fr\u00e5 det same grautfatet, deretter tok dei mj\u00f8lk fr\u00e5 mj\u00f8lkefatet. P\u00e5 risengrynsgrauten hadde vi kanel og sukker som er vanlig i dag. Vi pr\u00f8vde ogs\u00e5 \u00e5 lage eit sm\u00f8rauge i form av eit kors, dette var vanlig f\u00f8r i tida for \u00e5 verne mot vonde makter. (Notaker. 2006. s.41)<\/p>\n R\u00f8mmegraut: Dette vart presentert p\u00e5 ein fin m\u00e5te i ein glass sk\u00e5l for \u00e5 vise at dette er ein finare graut.<\/p>\n Riskrem: Riskremen er blitt ein juletradisjon i Noreg, og vi presenterte det i ein plast bolle. Dette for \u00e5 vise utviklinga av kva vi kan ete graut av den dagen i dag, spesielt kalde grautar.<\/p>\n Kj\u00f8leskapsgraut: Denne vart presentert i eit Norges glas. Grunnen til dette er for det estetiske, at vi kan bruke gamle glas til nyare graut. N\u00e5r ein skal lage kj\u00f8leskapsgraut m\u00e5 ein ogs\u00e5 lage den i noko med lokk.<\/p>\n Fjordland: Vi hadde kj\u00f8pt inn ein fjordland som vi sat fram for \u00e5 vise til kor enkelt det er \u00e5 f\u00e5 tak i graut i dag, at ein ikkje trenger \u00e5 lage den sj\u00f8lv. Vi fekk og h\u00f8yre at det er folk som kj\u00f8per inn fjordland og bruke det som grunn \u00aboppskrift\u00bb til \u00e5 lage st\u00f8rre porsjonar med for eksempel r\u00f8mmegraut.<\/p>\n Dekorasjonane som vi brukte i utstillinga var gamle sleiver som vi r\u00f8rte med for \u00e5 bruke mest mogeleg av det same utstyret som f\u00f8r i tida. Vi fekk ogs\u00e5 tak i eit gammalt \u00f8l-beger i tinn, som er 100 \u00e5r gammalt. \u00d8l, eller sul som det heite, er noko av det som danskane drakk att\u00e5t grauten, derfor \u00f8nskte vi \u00e5 ha denne med. Saman med den hadde vi ein gammal boks som stod kanel p\u00e5 av Friele. Vi veit ikkje kor gammal denne er. (Notaker. 2006. s.41)<\/p>\n Heile forarbeidet til utstillinga denne dagen gjekk ut p\u00e5 \u00e5 lage graut og bringe den trygt fram til Haualeite. Dette gjorde at vi m\u00e5tte sette oss inn i historia til grauten og korleis den vart eten for s\u00e5 \u00e5 vidareformidle den til dei bes\u00f8kande, samtidig som vi testa kor mykje havregryn vi trengte i forhold til kor mykje vi kj\u00f8pte inn.<\/p>\n Erfaringar<\/u><\/p>\n Mine erfaringar etter denne dagen er kor artig folk syns det er med graut. Eg er overraska at det var s\u00e5 mange, spesielt barn som syns at havregrynsgraut var godt. Dette var faktisk f\u00f8rste gang eg sj\u00f8lv smakte p\u00e5 havregrynsgraut, og f\u00f8rste gang eg lagde riskrem og kj\u00f8leskapsgraut. Som nemnt er det ikkje like vanlig med graut som det var f\u00f8r i tida, det merka eg spesielt sj\u00f8lv fordi vi har veldig lite graut. Eg kjem sikkert til \u00e5 fortsette med \u00e5 lage graut heime, fordi det er b\u00e5de godt og enkelt.<\/p>\n Kva som burde blitt gjort annleis<\/u><\/p>\n Eg merka at det var ikkje s\u00e5 interessant inne med oss i forhold til dei andre gruppene, der barn kunne vere meir aktive. Det var eigentlig meininga at barna skulle f\u00e5 r\u00f8re i grauten, men dette vart gl\u00f8ymt. Om eg skulle ha gjort dette igjen hadde eg laga til eventyrstund for barna. For eksempel at ein gong i timen kunne barna sette seg rundt bordet og f\u00e5 smake p\u00e5 graut mens ein av oss fortalte ein historie om graut, sp\u00f8r sp\u00f8rsm\u00e5l som \u00abSetter dokke ut graut til nissen?\u00bb og \u00abKorleis du trur dei \u00e5t graut p\u00e5 1800 \u2013 talet\u00bb. Dette for \u00e5 gjere det meir interessant og la barna ta del i diskusjonar samtidig som vi enklare fekk formidle det vi kunne i staden for at barna bare g\u00e5r f\u00f8r vi hadde snakka ferdig.<\/p>\n Kjeldeliste:<\/p>\n H\u00f8berg,E.(2016, 20. april) Norsk mat og matkultur. Henta 5. oktober 2017 fr\u00e5\u00a0https:\/\/snl.no\/Norsk_mat_og_matkultur\u00a0<\/a><\/p>\n Naturfagsenteret (2014,21.mai). Grautstriden. Henta 5.oktober 2017 fr\u00e5\u00a0 https:\/\/www.naturfag.no\/artikkel\/vis.html?tid=2078020&within_tid=2078018<\/a><\/p>\n Notaker,H. (2006). Mat og m\u00e5ltid.<\/em> Oslo: Aschehoug.<\/p>\n Vedlegg:<\/p>\n Innleiing Den 24. september tok klassa mi del i Forskingsdagane i Volda. Dette er eit \u00e5rlig arrangement landet over, og har fokus p\u00e5 forsking og for \u00e5 formidle sin kunnskap. Vi skulle formidle om mat og matkultur p\u00e5 Volda bygdetun, s\u00e5 vi vart inndelt i forskjellige grupper der vi alle skulle ta f\u00f8re oss forskjellige … <\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blogg.hivolda.no\/rosalynn\/wp-content\/uploads\/sites\/161\/2017\/10\/DSC01382.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/blogg.hivolda.no\/rosalynn\/wp-content\/uploads\/sites\/161\/2017\/10\/22045947_1434245746629035_2385981219907808297_n.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/blogg.hivolda.no\/rosalynn\/wp-content\/uploads\/sites\/161\/2017\/10\/DSC01354.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/blogg.hivolda.no\/rosalynn\/wp-content\/uploads\/sites\/161\/2017\/10\/Bygg-r\u00f8mme-graut-og-riskrem.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/blogg.hivolda.no\/rosalynn\/wp-content\/uploads\/sites\/161\/2017\/10\/DSC01369.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/blogg.hivolda.no\/rosalynn\/wp-content\/uploads\/sites\/161\/2017\/10\/Havregrynsgraut-738x1024.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/blogg.hivolda.no\/rosalynn\/wp-content\/uploads\/sites\/161\/2017\/10\/Risengrynsgraut-737x1024.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/blogg.hivolda.no\/rosalynn\/wp-content\/uploads\/sites\/161\/2017\/10\/Kj\u00f8leskapsgraut-722x1024.jpg\")
\u00a0<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"