{"id":132,"date":"2023-11-13T13:35:32","date_gmt":"2023-11-13T12:35:32","guid":{"rendered":"https:\/\/blogg.hivolda.no\/rektor\/?p=132"},"modified":"2023-11-13T13:35:47","modified_gmt":"2023-11-13T12:35:47","slug":"opning-av-seminar-om-kunstig-intelligens","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blogg.hivolda.no\/rektor\/2023\/11\/13\/opning-av-seminar-om-kunstig-intelligens\/","title":{"rendered":"Opning av seminar om kunstig intelligens"},"content":{"rendered":"\n

Prorektor Eirik S\u00f8vik opna den 9.11.23 eit seminar om kunstig intelligens p\u00e5 H\u00f8gskuln i Volda. Under finn de opningshelsinga hans. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Hjarteleg velkomne til H\u00f8gskulen i Volda! Vi set s\u00e6rs stor pris p\u00e5 at s\u00e5 mange har teke vegen hit til oss for \u00e5 l\u00e6re meir om kunstig intelligens. Kunstig intelligens (KI) vil utan tvil setje sine spor i v\u00e5r region \u2013 og alle andre regionar.<\/p>\n\n\n\n

N\u00e5r ein skal presentere eit seminar om kunstig intelligens, er det vanleg \u00e5 snakke litt om kor flott det vert \u2013 for s\u00e5 \u00e5 ta ein tur ned i dalen med dei potensielle negative sidene \u2013 f\u00f8r ein til slutt seier ber alle tenke p\u00e5 moglegheitene igjen. Etter \u00e5 ha sett p\u00e5 programmet og alt det positive og alle moglegheitene som vert presenterte der, tenkte eg at eg skulle gjere det litt annleis. Fr\u00e5 meg f\u00e5r de berre det negative.<\/p>\n\n\n\n

Men kunstig intelligens \u2013 er det noko nytt? Revolusjonen med tenkande maskiner var lova p\u00e5 40-talet, p\u00e5 50-talet, p\u00e5 60-talet, p\u00e5 70-talet, p\u00e5 80-talet, ja, til og med p\u00e5 90-talet. Litt sm\u00e5-ulming var det \u00f2g tidleg p\u00e5 2000-talet, , men s\u00e5 blei det ikkje lenger snakka om ein revolusjon; ein har kanskje nytta litt meir forsiktige omgrep, som maskinl\u00e6ring<\/em>. Men for om lag eit \u00e5r sidan vakna verda opp til at no \u2013 med ChatGPT \u2013 var revolusjonen her.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Prorektor Eirik S\u00f8vik opnar KI-seminaret. Foto: Per Straume, HVO<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Eg for min del h\u00f8yrde f\u00f8rst om det i ein diskusjon p\u00e5 Facebook. Det var eit innlegg fr\u00e5 ein som lurte p\u00e5 om eit straumbrot p\u00e5 serverane som hadde ChatGPT-tenesta, ville medf\u00f8re eit drap. Han skreiv at han hadde snakka med ChatGPT og f\u00e5tt inntrykk av at dette var ein skapning som hadde eit inderleg \u00f8nske om \u00e5 fortsette \u00e5 leve \u00ablivet\u00bb sitt, og d\u00e5 ville jo eit ulykksalig straumbrot avslutte eit liv, i strid med denne skapningen sitt \u00f8nske. Vidare var det jo ei bekymring om framtida: Kva n\u00e5r vi alle har slike kunstige intelligensar p\u00e5 PC-ane eller mobiltelefonane v\u00e5re, og vi \u00f8nsker litt fred fr\u00e5 det evinnelege maset deira (alle brukarar av Snapchat kan vel kjenne seg igjen i den skildringa), og vi vel \u00e5 skru av maskinene \u2013 er det d\u00e5 eit mord?<\/p>\n\n\n\n

Kva var det med ChatGPT som f\u00f8rte til desse moralske dilemmaa? Ingenting p\u00e5 serverrommet hadde fysisk endra seg, men her oppstod det plutseleg ein diskusjon om dei moralske rettane til datamaskiner. I vekene som f\u00f8lgde, var det mange som stilte desse sp\u00f8rsm\u00e5la: Om datamaskiner vert intelligente, b\u00f8r ikkje det ha noko \u00e5 seie for korleis vi behandlar dei?<\/p>\n\n\n\n

Dette i ei verd der vi, reelt sett, omgir oss med skapningar som vi veit kan tenke, som vi veit kan f\u00f8le, men likevel ofrar vi stort sett ikkje ein tanke p\u00e5 om dei \u00f8nsker \u00e5 leve, f\u00f8r vi sender dei til slakteriet, eller endrar verda p\u00e5 m\u00e5tar som definitivt gjer liva deira vanskelegare \u00e5 leve.<\/p>\n\n\n\n

Eg skal ikkje misjonere om veganisme eller andre ting her, men kva er det som gjer at mange no plutseleg snakkar om den moralske kapasiteten til datamaskiner p\u00e5 ein heilt anna m\u00e5te enn vi gjer for fisk og fluger? Om ein ser p\u00e5 kapasiteten til KI-verkt\u00f8y, s\u00e5 var det eigentleg ikkje noko kvantesprang som hadde skjedd. Desse verkt\u00f8ya har lenge kunne gjort mange fantastiske \u2013 og skremmande \u2013 ting. Som til d\u00f8mes \u00e5 skape bilete og film som ser nesten ekte ut. Men det som trefte oss i fjor, var at vi opplevde at dei kunne nytte spr\u00e5ket v\u00e5rt p\u00e5 ein ny m\u00e5te.<\/p>\n\n\n\n

Kyr og kyllingar kan ikkje fortelje oss korleis dei har det; ChatGPT har det ikkje p\u00e5 nokon m\u00e5te i det heile, men kan formulere seg p\u00e5 same m\u00e5ten som vi gjer. Det \u00e5 kunne sette ord p\u00e5 korleis ein har det, sj\u00f8lv om ein ikkje har det p\u00e5 nokon m\u00e5te som helst, det utgjorde den store skilnaden.<\/p>\n\n\n\n

Dette vekker nokre moralske sp\u00f8rsm\u00e5l \u2013 ikkje dei om det er greitt \u00e5 skru av ein PC eller ikkje, men meir om kva dette har \u00e5 seie for korleis vi ser p\u00e5 medmenneska v\u00e5re.<\/p>\n\n\n\n

No er det heldigvis ikkje valkamp lenger, men i valperiodane g\u00e5r det ikkje ein dag utan at ein kan lese i avisa om ein menneskeskjebne som har vorte p\u00e5verka av politiske prosessar, og korleis ei r\u00f8yst til det eine eller det andre partiet vil kunne forhindre at fleire skal lide denne skjebnen. Desse historiene har hatt eit truverd fordi dei kjem fr\u00e5 eit anna menneske. Kva skjer n\u00e5r vi ikkje lenger kan vere sikre p\u00e5 om avsendaren faktisk har hatt<\/em> denne opplevinga, og det kanskje berre er noko ei datamaskin har funne p\u00e5 for \u00e5 f\u00e5 oss til \u00e5 tru at nokon har hatt denne opplevinga? Har det noko \u00e5 seie? P\u00e5verkar det tilliten v\u00e5r til det politiske systemet?<\/p>\n\n\n\n

I v\u00e5r sektor, h\u00f8gare utdanning, har vi ein annan moralsk dimensjon. Det handlar om det \u00e5 levere eksamenssvar som ein ikkje har skrive sj\u00f8lv. Til alle tider har enkelte juksa ved eksamenar. Det har ein tenkt p\u00e5 som trekk ved den som juksar. Men den frykta som oppstod i kj\u00f8lvatnet av ChatGPT, vitnar om noko anna. Det finst hundrevis av tenester p\u00e5 internett der ein kan kj\u00f8pe seg eit eksamenssvar. Men det kostar pengar, og ein kan ikkje vere sikker p\u00e5 kvaliteten f\u00f8r produktet er levert, og d\u00e5 har ein kanskje ikkje tid til \u00e5 skrive eit svar sj\u00f8lv, dersom den ein hadde kj\u00f8pt, ikkje heldt m\u00e5l.<\/p>\n\n\n\n

No er det gratis, ein kan pr\u00f8ve seg litt fram, vurdere ulike svar opp mot kvarandre, kanskje berre f\u00e5 innspel til litt enkeltdelar som ein har streva med. Kanskje kan ein berre be ChatGPT om \u00e5 utbetre ein bit som var litt kl\u00f8nete formulert. Det moralske dilemmaet her ligg, f\u00f8rst og fremst, ikkje i hovudet til studenten. Det ligg i hovudet til dei som skal ha tillit til dei. F\u00f8r tenkte ein \u00absj\u00f8lvsagt kj\u00f8per ikkje studentane eit eksamenssvar \u2013 det er jo feil\u00bb. No tenker ein kanskje: \u00abDet er s\u00e5 lettvint \u00e5 jukse at sj\u00f8lvsagt gjer studentane det.\u00bb Korleis vert milj\u00f8et her p\u00e5 h\u00f8gskulen om dei tilsette og studentane ikkje lenger har tillit til kvarandre?<\/p>\n\n\n\n

Og dette skjer ikkje berre i h\u00f8gare utdanning, det skjer i heile samfunnet. Tenk deg ein elev som har skrive ein tekst om bestefaren sin, der eleven dreg fram minne fr\u00e5 alle dei fine fisketurane dei hadde saman. Har det noko \u00e5 seie om det er l\u00e6raren som les teksten, som verkeleg ser eleven, og som skriv ei tilbakemelding som inspirerer eleven til \u00e5 skrive ein end\u00e5 betre tekst neste gong, eller om det er ei datamaskin som har rekna seg fram til kva slags tilbakemelding eleven treng for \u00e5 kome seg vidare?<\/p>\n\n\n\n

Kva med ei tekstmelding fr\u00e5 ein bekymra ektefelle? Ein ektefelle som har vore vaken og venta p\u00e5 at den andre skal kome heim, halve natta. Har det noko \u00e5 seie om ein digital assistent svarer det ektefellen treng \u00e5 h\u00f8yre der og d\u00e5, eller om den andre ektefellen gir eit svar fr\u00e5 hjartet? Kva gjer det med oss at vi i desse situasjonane ikkje lenger kan vite om det er dei vi har rundt oss, som svarer, eller om det er den kunstige intelligensen? Og det er ikkje slik at det anten er KI eller eit menneske, heller: Det er gjerne ei blanding. Kva om det faktisk er ektefellen sin intensjon som kjem til uttrykk, men at enkelte av orda kjem fr\u00e5 KI? Eller kanskje l\u00e6raren ikkje heilt veit kva eleven b\u00f8r jobbe med, men kan nytte KI for \u00e5 finne det ut, for s\u00e5 \u00e5 skrive dei rette orda sj\u00f8lv? Problemet er jo at mottakaren ikkje lenger kan vite kva som kjem fr\u00e5 menneske, og kva som kjem fr\u00e5 KI.<\/p>\n\n\n\n

Kunstig intelligens vil utan tvil endre samfunnet v\u00e5rt p\u00e5 fundamentale m\u00e5tar. Det vil gjere det lettare \u00e5 vere menneske, og det vil gjere det vanskelegare \u00e5 vere menneske. Under Fagskulekonferansen nyleg vart det samanlikna med atombomba. Ei oppfinning som skulle endre alt, og som verkeleg har p\u00e5verka verdshistoria p\u00e5 ein dramatisk m\u00e5te. Forel\u00f8pig har ho heldigvis ikkje f\u00e5tt like store negative konsekvensar som vi hadde frykta. Men verda er heilt definitivt ei anna enn f\u00f8r ho vart oppfunnen. Eit anna d\u00f8me p\u00e5 teknologi som har fundamentalt endra verda v\u00e5r og rolla v\u00e5r i henne, er hybridisering av DNA. Det at vi kan endre p\u00e5 v\u00e5re eigne gen, utfordrar p\u00e5 mange m\u00e5tar kva det vil seie \u00e5 vere menneske no i dag, og kva det kan verte i framtida. D\u00e5 dette vart gjort for f\u00f8rste gong i 1974, vart det lagt ned forbod mot \u00e5 nytte teknologien fram til vi hadde f\u00e5tt tilstrekkeleg tid til \u00e5 diskutere konsekvensane. Det vart lagt ned eit moratorium for all vidare bruk som seinare vart oppheva, men ein konsekvens var at vi har vidaref\u00f8rt s\u00e6rs strenge retningslinjer n\u00e5r det gjeld \u00e5 nytte teknologien p\u00e5 menneske. Dette har vore f\u00f8lgt opp, og alle brot har vorte straffa.<\/p>\n\n\n\n

Ogs\u00e5 for kunstig intelligens har det vore diskutert om vi burde stoppe vidare utvikling; kanskje skulle vi tatt ein fot i bakken. Kanskje burde vi finne litt meir ut om konsekvensane f\u00f8r vi g\u00e5r vidare?<\/p>\n\n\n\n

Men her er det er ein viktig skilnad mellom KI, atombomber og hybridisering av DNA. Det er ikkje berre \u00e5 bygge ei atombombe i garasjen eller hybridisere litt DNA p\u00e5 kj\u00f8kenet (sj\u00f8lv om det ikkje er s\u00e5 langt unna). Kunstig intelligens derimot, er allereie tilgjengeleg for alle. Om ein treng ein kraftig server, kan ein leige ein fr\u00e5 Amazon eller Google for nokre f\u00e5 kroner per time. I 1974 var det uklart kva marknadskraft hybrid-DNA ein dag ville ha. Kunstig intelligens er allereie god butikk. Verken atombomba eller hybrid-DNA kan puttast tilbake i tannkremtuben, men p\u00e5 eit tidspunkt var det kanskje r\u00e5d. Kunstig intelligens er allereie trykt ut av tuben, og det er utover over heile den vasken som vi kallar samfunnet v\u00e5rt, ikkje minst ser vi det tydelegast p\u00e5 spegelen der vi pr\u00f8ver \u00e5 sj\u00e5 oss sj\u00f8lve.<\/p>\n\n\n\n

S\u00e5 kva gjer vi no?<\/p>\n\n\n\n

Framtida vert nok ikkje som fortida. V\u00e5r region har hatt eit fantastisk eventyr med tanke p\u00e5 utvikling av industri og n\u00e6ringsliv. Vi har tent godt p\u00e5 at det har vore utfordrande \u00e5 bu her. Kysten f\u00f8rer med seg sine farar, fjella er bratte, v\u00earet er ikkje noko \u00e5 skryte av. Dei som har budd her, har m\u00e5tta kare seg fast og nytta alt dei har av naturleg intelligens for \u00e5 kunne livn\u00e6re seg. I m\u00f8te med det moderne samfunnet har dette vore eit gode for oss. Vi har nytta det vi har tileigna oss av kl\u00f8kt, til \u00e5 skape gode l\u00f8ysingar og gode arbeidsplassar som har gjort oss gjeldande p\u00e5 verdsarenaen \u2013 anten det gjeld skip, fisk eller m\u00f8bel.<\/p>\n\n\n\n

Med KI opnar det seg \u00f2g mange nye og spanande moglegheiter som vi ikkje hadde tenkt p\u00e5 tidlegare. Eg h\u00e5par at vi kjem til \u00e5 nytte det p\u00e5 ein god m\u00e5te. Vi er her i dag for \u00e5 sj\u00e5 korleis vi allereie nyttar det, for \u00e5 l\u00e6re av kvarandre og for \u00e5 m\u00f8te framtida p\u00e5 ein god m\u00e5te. Men medan vi m\u00f8tte det moderne samfunnet med eit unikt utgangspunkt, s\u00e5 er det litt uklart korleis vi er rusta for \u00e5 m\u00f8te eit samfunn der KI er ein viktig akt\u00f8r. Eg h\u00e5par vi har grunn til \u00e5 vere optimistiske, men eg veit det ikkje.<\/p>\n\n\n\n

S\u00e5: Hjarteleg velkomne til seminar. Tannkremen er allereie ute av tuben \u2013 no m\u00e5 vi, saman, finne ut korleis vi skal nytte han.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Prorektor Eirik S\u00f8vik opna den 9.11.23 eit seminar om kunstig intelligens p\u00e5 H\u00f8gskuln i Volda. Under finn de opningshelsinga hans. Hjarteleg velkomne til H\u00f8gskulen i Volda! Vi set s\u00e6rs stor pris p\u00e5 at s\u00e5 mange har teke vegen hit til oss for \u00e5 l\u00e6re meir om kunstig intelligens. Kunstig intelligens (KI) vil utan tvil setje … Fortsett \u00e5 lese Opning av seminar om kunstig intelligens<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":224,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"aside","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,17],"tags":[7,18,19],"post_mailing_queue_ids":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blogg.hivolda.no\/rektor\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/132"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blogg.hivolda.no\/rektor\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blogg.hivolda.no\/rektor\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogg.hivolda.no\/rektor\/wp-json\/wp\/v2\/users\/224"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogg.hivolda.no\/rektor\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=132"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/blogg.hivolda.no\/rektor\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/132\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":136,"href":"https:\/\/blogg.hivolda.no\/rektor\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/132\/revisions\/136"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blogg.hivolda.no\/rektor\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=132"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogg.hivolda.no\/rektor\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=132"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blogg.hivolda.no\/rektor\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=132"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}