{"id":3367,"date":"2022-04-26T20:39:13","date_gmt":"2022-04-26T18:39:13","guid":{"rendered":"http:\/\/blogg.hivolda.no\/jr\/?page_id=3367"},"modified":"2022-04-26T20:39:13","modified_gmt":"2022-04-26T18:39:13","slug":"media-50-ar-student-i-volda-eit-femtiarsminne","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/blogg.hivolda.no\/jr\/media-50-ar-student-i-volda-eit-femtiarsminne\/","title":{"rendered":"Media 50 \u00e5r: Student i Volda – eit femti\u00e5rsminne"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Av Kjetil Tandstad (mediestudent 1971-1973).<\/a><\/p>\n\n\n\n

F\u00f8rst: Volda er den st\u00f8rste h\u00f8gare utdanningsinstitusjonen mellom Bergen og Trondheim. 4.750 registrerte studentar. 360 akademisk \u00e5rsverk.<\/p>\n\n\n\n

Du verda! Det var ikkje slik d\u00e5 vi kom dit for, no for  nesten 51 \u00e5r sidan. Eg var 21. Dei fleste var p\u00e5 same alder. Eg var litt kjend i Volda fordi eg hadde g\u00e5tt gymnaset her. Eg hadde akkurat slept fri fr\u00e5 milit\u00e6ret og tumla inn d\u00f8ra p\u00e5 det kristelege hybelhuset Forbundsheimen ovanfor L\u00e6rarskulen. Vi brukte \u00e5 kalle det Forbodsheimen. I kafeen fann eg ikkje dei vanlege vel oppdregne og skikkelege l\u00e6rarstudentar som hadde vore der tidlegare. No s\u00e5g eg ut over ei forsamling med pjekkertkledde, langh\u00e5ra, forventningsfulle wannabe-studentar med runde briller og alle slags dialektar. Og eg kjende s\u00e5 godt som ingen.<\/p>\n\n\n\n

Vi studentane kom f\u00f8rst til H\u00f8gskulen. \u2013 eller DH som vi sa den gongen. L\u00e6rarar og bygningar kom etter kvart. Stort sett heile h\u00f8gskulen  fekk dei f\u00f8rste m\u00e5nadene plass i Forbundsheimen. Her var det kontor, bibliotek, fellesrom, til og med hyblar. Forelesningar fekk vi i gymnaset.<\/p>\n\n\n\n

Kvifor ein h\u00f8gskule langt ute p\u00e5 bygda? Ottosen-komiteen  hadde foresl\u00e5tt  eit moderne masseutdanningssystem med distriktsh\u00f8gskular som skulle gi  kortare og yrkesretta undervisning. Det skulle vere eit enklare alternativ til universiteta, spreidd rundt i landet med utdanning som kunne m\u00f8te dei nye behova for arbeidskraft som velferdssamfunnet f\u00f8rte med seg.<\/p>\n\n\n\n

Forslaget f\u00f8rte naturlegvis til eit kappl\u00f8p mellom lokalsamfunn for \u00e5 posisjonere seg. Blant dei var ogs\u00e5 \u00d8rsta\/Volda. I M\u00f8re og Romsdal er det vi kallar fogderistriden sterk. Sunnm\u00f8re, Romsdal og Nordm\u00f8re med \u00c5lesund, Molde og Kristiansund  i spissen, kavar for sitt. Dersom det eine fogderiet ikkje f\u00e5r noko, vil det rutinemessig kjempe hardt for at heller ikkje dei andre skal f\u00e5 det. Slik lever vi her..<\/p>\n\n\n\n

N\u00e5r det galt lokaliseringa av distriktsh\u00f8gskulane, var det kome noko nytt inn i bildet. Impulsane fr\u00e5 1968 gjorde seg gjeldande ogs\u00e5 i bestemmande organ. Det vart snakka om demokratisering og oppsplitting av makt. Kravet om desentralisering voks seg sterkare. Nokre av distriktsh\u00f8gskulane burde ligge i bygdemilj\u00f8, meinte nokre.<\/p>\n\n\n\n

Viss M\u00f8re og Romsdal skulle f\u00e5 distriktsh\u00f8gskule, kvifor ikkje \u00c5lesund, den st\u00f8rste byen i fylket? Det handla om danningsniv\u00e5et<\/em>. Kva hadde \u00c5lesund \u00e5 vise til, anna enn ein sofa eller to med lektorar p\u00e5 l\u00e6rarrommet i Latinskolen. I Kristiansund var det minst like tynt. I den gamle embetsmannsbyen Molde stod det litt betre til.<\/p>\n\n\n\n

 Volda\/\u00d8rsta  derimot kunne vise til til \u00e5ndshovdingar som presten Hans Str\u00f8m (S\u00f8ndm\u00f8rs Beskrivelse 1762),  Sivert Aarflot, Ivar Aasen og dermed ogs\u00e5 nynorsken. Lokale komitear med lobbyistar kom til.  Med utgangspunkt i Studentm\u00e5llaget i Oslo dukka psykologstudenten  og den framtidige diktaren Rolf Sagen fram. Han infiltrerte stortingskomitear og departement med sine argument og fekk til slutt kyrkje- og undervisningsminister Kjell Bondevik over p\u00e5 si side. Det vart DH-paraply i M\u00f8re og Romsdal med to spiler: Volda som hovudkvarter med direkt\u00f8r og det heile og eit \u00f8konomistudium i Molde.<\/p>\n\n\n\n

D\u00e5 vedtaket var gjort, skjedde ting fort. Men ikkje fort nok. Vi skulle ha hatt eit \u00e5r til for \u00e5 planlegge, oppsummerte undervisningsleiar Gudmund Gjelsten p\u00e5 medielina etterp\u00e5. Men med eit stortingsvedtak i ryggen var det berre \u00e5 k\u00f8yre p\u00e5 f\u00f8r politikarane ombestemte seg. D\u00e5 vi studentane kom til Volda i august, var administrasjonen enno ikkje p\u00e5 plass. L\u00e6rarane var p\u00e5 veg. Bygningen var knapt halvferdig.<\/p>\n\n\n\n

Langt utp\u00e5 hausten kunne vi flytte inn l\u00e6rdommens paulun, kvikt oppbygd av spennbetong og lecastein, men med det som skulle til av undervisningsrom og kontor. Vi bar sj\u00f8lve b\u00f8kene med oss fr\u00e5 Forbundsheimen til det nye biblioteket. Det var ei overkomeleg oppg\u00e5ve.  Dei nye undervisningslokala hadde  atrium \u2013 og ikkje minst, betjent kantine. Maken hadde vi aldri sett.  Vi var djupt imponerte og audmjuke der vi sat og \u00e5t bollar og drakk kaffi midt i skuledagen. Vi var studentar<\/em> p\u00e5 ein h\u00f8gskule <\/em>og bestemte sj\u00f8lve over tida v\u00e5r.<\/p>\n\n\n\n

Litt etter litt innfann l\u00e6rarane seg. i Volda Det var undervisningsleiar Gudmund Gjelsten, prest og misjon\u00e6r med medietrening fr\u00e5 Radio Evangeliets R\u00f8st i Etiopia. Det var psykologen Olaf Holmer Spetland med si PX-registrerte folkevogn, som villig vart l\u00e5nt ut til studentar til polekspedisjonar til \u00c5lesund.<\/p>\n\n\n\n

Og s\u00e5 var det den halvstuderte Ketil Jarl Halse. Han reiste seinare tilbake til Bergen, tok hovudfaget sitt og kom tilbake som ferdigstudert sosiolog. Etter kvart kom ogs\u00e5 Bjarte Alme, ein heilt ekte journalist<\/em> med fartstid i avis. Etter eitt \u00e5r var det fire fulltids tilsette p\u00e5 medialina, pluss st\u00f8tte fr\u00e5 andre faggrupper og studium. Mangelen p\u00e5 undervisningspersonell f\u00f8rte til at her var godt med pengar til gjestef\u00f8relesarar. Det kom kjendisar fr\u00e5 fjern og n\u00e6r og fr\u00e5 NRK og fr\u00e5 film og mediemilj\u00f8et i hovudstaden. Vi kjende oss privilegerte n\u00e5r vi fekk snakke direkte med stjerner som NRK-mannen Erling L\u00e6greid fr\u00e5 Ungdommens radioavis og filmregiss\u00f8r Arnljot Berg.

Ut p\u00e5 vinteren ein gong sat vi studentane om vanleg i kantina. Dr\u00f8sen gjekk om \u00e5ndelege ting medan sn\u00f8en fall utanfor dei store vindauga. Plutseleg s\u00e5g vi ein som stod utanfor og vinka. Han var svart i huda og hadde kalott, han hadde skinnjakke med faks, batikkskjorte og snabelsko og han r\u00f8ykte pipe. Han hadde vassa i sn\u00f8en over R\u00f8ysmarka fr\u00e5 L\u00e6rarskulen for \u00e5 finne den nye DH-skulen. Vi gjorde teikn til at han m\u00e5tte g\u00e5 rundt huset til inngangsd\u00f8ra.<\/p>\n\n\n\n

Slik vart vi kjende med Patrick N\u00b4Cube, statsvitar og kyndig i meteorologi. Han var ikkje like kyndig i skandinavisk geografi. Han kom fr\u00e5 S\u00f8r-Afrika, hadde hamna i Uppsala som student. Han s\u00f8kte jobb derifr\u00e5 og fekk tilslaget. Han tok toget til Oslo, og gjekk ut i drosjek\u00f8en og sa Volda. Drosjesj\u00e5f\u00f8ren r\u00e5dde han til \u00e5 ta toget vidare til \u00c5ndalsnes og buss vidare.<\/p>\n\n\n\n

Han s\u00e5 gjorde. Han vart ein popul\u00e6r l\u00e6rar i studentmilj\u00f8et b\u00e5de p\u00e5 dag og kveld. Nokre \u00e5r etter vart han teken for \u00e5 ha r\u00f8ykt hasj og vart utvist fr\u00e5 Volda og \u00d8rsta politidistrikt. Han hamna s\u00e5 vidt eg har forst\u00e5tt seinare ved universitetet i Dar Es Salam der han hadde lova \u00e5 starte ei lokalavdeling av m\u00e5llaget som skulle f\u00e5 namnet Bl\u00e5mannalaget. Etter det eg har forst\u00e5tt er ikkje dette lokallaget registrert i Noregs M\u00e5llag enno.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Patrick Ncube. Foto: Ketil Jarl Halse.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Volda-samfunnet var vane med tekkelege l\u00e6rarstudentar som programmessig forlova seg og gifte seg med sin f\u00f8rste det siste studie\u00e5ret.  No dukka det opp folk i gatene som utan blygsel bar med seg \u00f8lkasser og samfunnsomveltande litteratur fr\u00e5 Haugens bokhandel. L\u00e6rarskulen s\u00e5g med sterk skepsis p\u00e5 den nye institusjonen borte p\u00e5 Myrane som dei syntest var alt for akademisk. Der byrja dei ikkje dagen med salme eller annan h\u00f8veleg song. <\/p>\n\n\n\n

I lokalavisa M\u00f8re, med anar heilt tilbake til starten p\u00e5 1800-talet og Sivert Aarflots Norsk Landboeblad \u2013 kom det forskrekka innlegg. Talet p\u00e5 studentar vart plutseleg mykje h\u00f8gare. Gode Volda-tradisjonane vart tr\u00f8dde under fot.  No ville studentane ogs\u00e5 ha eigne studentheimar. Skulle dei bu der heilt p\u00e5 sj\u00f8lvstyr utan at ein ansvarleg husvert kunne halde eit auge med dei?<\/p>\n\n\n\n

For Volda hadde akademiske tradisjonar: Landets f\u00f8rste avisa p\u00e5 landsbygda,  l\u00e6rarskule fr\u00e5 1895, det f\u00f8rste gymnaset p\u00e5 landsbygda, handelsskule fr\u00e5 1933. Det skulle ta litt tid f\u00f8r bygdefolket greidde \u00e5 sj\u00e5 den brokete DH-gjengen oppe p\u00e5 Myrane som ei naturleg forlenging av Voldas stolte humanistiske arv.<\/p>\n\n\n\n

Gjengen av studentar som kom, var ikkje akkurat slik som dei lusekuftekledde l\u00e6rarskule-elevane. Det var ikkje berre langt h\u00e5r og skjegg. Det var milit\u00e6rjakker og flagrande skjerf, det var svarte t-skjorter og loppemarknadskjolar og folk som blanda seg storsnuta inn i diskusjonane til bygdefolket p\u00e5 Narvesen.  Og det var alkohol og utanomekteskapeleg sex og det var demonstrasjonstog.<\/p>\n\n\n\n

Han eg delte dublett med siste \u00e5ret, var faktisk l\u00e6rarstudent og burde visst betre. Men han heldt seg mykje saman med DH-studentar. Han var s\u00e5 inderleg lei av \u00e5 snekre og m\u00e5le banner til alle demonstrasjonstoga  som kom og gjekk. Til slutt  laga han eit stort og flott banner med teksten MAKT BAK KRAVA. One size fits all.<\/em> Det var ein slagord som passa i alle tog.<\/p>\n\n\n\n

At ungdommen dreiv med slikt, var eit sjokk for bygdefolket. Det var kanskje ikkje s\u00e5 rart. Men verda endra seg. The Times they are a-changing, <\/em>song dei til og med i \u00d8nskjekonserten. Ideologi var h\u00f8gste mote. Det var motekspertise og utopisk kommunisme og anarkistiske arbeidsgrupper, det var hippieideal og bygdenorsk sm\u00e5brukarromantikk. Vi saug det inn.  Alt kunne skje.<\/p>\n\n\n\n

Watergate-skandalen var enno ikkje avsl\u00f8rt. G\u00fcnther Wallraff hadde ikkje begynt \u00e5 walraffe. Men Vietnamkrigen var i gang og det sette tonen. Den perfekte Disney-fasaden fr\u00e5 sekstitalet stod for oss som grunnfalsk og l\u00f8gnaktig.<\/p>\n\n\n\n

Journalistikken m\u00e5tte g\u00e5 under overflata. Vi ante ikkje kva 70-\u00e5ra ville bringe med seg, men vi hadde ei aning. Ungdom har antenner inn i framtida, end\u00e5 s\u00e5 lite dei faktisk veit. Vi ville avsl\u00f8re rotenskap og falskheit. S\u00e5 vi  gjekk til dei stakkars l\u00e6rarane v\u00e5re og forlangte ei lettvint oppskrift p\u00e5 unders\u00f8kande, samfunnsomveltande, medrivande og lettforst\u00e5eleg kvalitetsjournalistikk. Vi ville  vite korleis vi skulle gjere det, straks og med ein gong.<\/p>\n\n\n\n

Etterp\u00e5 gjekk det som det gjorde, b\u00e5de med journalistikken og med oss. Men lat oss halde oss i 1971 og late minna kome. Vi hugsar \u00f8vingsblekka N\u00e6ravisa. Med tittelhovud i Letraset og maskinskrivne og fotokopierte sider. Mange store journalistar debuterte nok her. Blant nyheitsstoffet var det ogs\u00e5 referat fr\u00e5 aktiviteten i Ludo-laget og k\u00e5ring av h\u00f8gskulens Gromgut. Her var ogs\u00e5 ein lokal kjendis-topp, etter m\u00f8nster fr\u00e5 Dagbladet. Vi s\u00e5g og vi l\u00e6rte…<\/p>\n\n\n\n

Og s\u00e5 minnest kanskje nokre \u00c5tgaumslaget hans Hallstein Bronskimlet d. a. y. (den aller yngste.) Foreininga hadde til og med sitt eige stempel. Det vart hengt opp ei teikning av Bronskimlet ved inngangspartiet. Assistert av sj\u00f8lvaste h\u00f8gskuledirekt\u00f8r Gunnar \u00d8ygard fekk studentane planta ei diktarbj\u00f8rk utanfor inngangen til Aasen-bygget. Bj\u00f8rka er i dag eit vakkert og velvakse tre etter femti \u00e5r.<\/p>\n\n\n\n

Det var ingen tvil om at den h\u00f8gnorske Hallstein Bronskimlet den aller yngste var fr\u00e5 Volda. \u00abOg sullan og sulli, den beinaste veg\/er islagde vatn for han Hjalte og meg\u00bb<\/em>, heiter det i framhaldsforteljinga om Hjalte og Guringuten, som i Bronskimlets univers ser ut til \u00e5 ha budd p\u00e5 toppen av Rotsethornet og m\u00e5tte g\u00e5 over isen p\u00e5 Rotsetvatnet n\u00e5r dei skulle til kooperativen for \u00e5 kj\u00f8pe sukker og gj\u00e6r.<\/p>\n\n\n\n

Det var ei udiskutabel sanning at Kjell Aukrust hadde g\u00e5tt p\u00e5 landsgymnaset i Volda og at den litter\u00e6re figuren Bronskimlet var modellert over rektor Per Riste. Nyare forsking, jamf\u00f8r Gunnar Str\u00f8ms kontroversielle artikkel om emnet i  Voldaminne 2020, har kome til at Aukrust brukte diktaren og onkelen Olav Aukrust til modell. Kjell Aukrust sitt namn var aldri \u00e5 finne i elevlistene ved Volda gymnas.<\/p>\n\n\n\n

Det var eit vonbrot. Men her er det ogs\u00e5 viktig journalistisk l\u00e6rdom \u00e5 hente: Ein m\u00e5 alltid g\u00e5 forsiktig fram. Det er fort gjort \u00e5 sjekke ei god historie i hel.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Heile 12 studentar og 1 l\u00e6rar fr\u00e5 det f\u00f8rste mediekullet som tok til i 1971 var samla p\u00e5 50-\u00e5rsmarkeringa til Avdeling for mediefag. L\u00e6raren var Ketil Jarl Halse – nr 3 fr\u00e5 venstre i bakerste rekke.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Av Kjetil Tandstad (mediestudent 1971-1973). F\u00f8rst: Volda er den st\u00f8rste h\u00f8gare utdanningsinstitusjonen mellom Bergen og Trondheim. 4.750 registrerte studentar. 360 akademisk \u00e5rsverk. Du verda! Det var ikkje slik d\u00e5 vi kom dit for, no for  nesten 51 \u00e5r sidan. Eg var 21. Dei fleste var p\u00e5 same alder. Eg var litt kjend i Volda fordi … Fortsett \u00e5 lese Media 50 \u00e5r: Student i Volda – eit femti\u00e5rsminne<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"post_mailing_queue_ids":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blogg.hivolda.no\/jr\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3367"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blogg.hivolda.no\/jr\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/blogg.hivolda.no\/jr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogg.hivolda.no\/jr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogg.hivolda.no\/jr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3367"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blogg.hivolda.no\/jr\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3367\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3372,"href":"https:\/\/blogg.hivolda.no\/jr\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3367\/revisions\/3372"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blogg.hivolda.no\/jr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3367"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}