{"id":3062,"date":"2021-06-24T12:37:44","date_gmt":"2021-06-24T10:37:44","guid":{"rendered":"http:\/\/blogg.hivolda.no\/jr\/?page_id=3062"},"modified":"2021-06-24T12:37:44","modified_gmt":"2021-06-24T10:37:44","slug":"helsing-til-tor-johan-ekeland-fra-jan-inge-sorbo","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/blogg.hivolda.no\/jr\/helsing-til-tor-johan-ekeland-fra-jan-inge-sorbo\/","title":{"rendered":"Helsing til Tor-Johan Ekeland – fr\u00e5 Jan Inge S\u00f8rb\u00f8"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/a>
S\u00f8rb\u00f8 og Ekeland kjenner kvarandre fr\u00e5 mange faglege samarbeid – her er dei i lag i Volda og Moldes f\u00f8rste felles ph.d.-utval 2014, fotografert p\u00e5 Storfjord Hotell. Bak fr\u00e5 venstre: Bente Hasle (vara), St\u00e5l Bj\u00f8rkly, Jan Inge S\u00f8rb\u00f8, Tor-Johan Ekeland. Framme fr\u00e5 venstre: Else Lykkeslet (vara), Eva Gjengedal, Solfrid Vatne og K\u00e5re Heggen. Foto: Johann Roppen.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n


Tale til Tor-Johan Ekeland i h\u00f8ve sommaravslutning p\u00e5 Avdeling for samfunnsfag og historie, 21. juni 2021.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Kj\u00e6re Tor-Johan!<\/p>\n\n\n\n

Trass i at eg h\u00f8yrer til dei som \u00abslevar n\u00e5r dei ser ein mikrofon\u00bb, er det ved ei viss \u00e6refrykt og otte eg  grip ordet i dag. For den eg skal tala til, er jo ein ber\u00f8mt talar. D\u00e5 vi for nokre \u00e5r tilbake \u2013 kor mange skal vera usagt \u2013 feira 70-\u00e5rsdagen din, sa br\u00f8drene dine, etter eit av dine innlegg: Ja, det er det vi alltid har sagt: Gi den mannen ein talarstol!<\/p>\n\n\n\n

Og d\u00e5 du starta turneen om n\u00e5de i det n\u00e5delause samfunn i sj\u00f8lve reformasjons-\u00e5ret (2017) i S\u00e6b\u00f8 kyrkja, s\u00e5 var det nok ein og annan som gnei seg i augo, og lurte p\u00e5 om sokneprest Ekeland var tilbake.<\/p>\n\n\n\n

No m\u00e5 du finna deg i \u00e5 vera tilh\u00f8yrar i 10 minutt.<\/p>\n\n\n\n

Ogs\u00e5 karrieren din er, om ikkje frykt-inngytande, s\u00e5 i alle fall imponerande. Utdanna psykolog fr\u00e5 UiB i 1976, held fram p\u00e5 psykologisk faktultet, tilsett ved MRDH i 1979, 1. amanuensis 1985, dr.philos. 1999 (Med avhandlinga «Meining som medisin» p\u00e5 – ca. 600 sider), rektor p\u00e5 DH fr\u00e5 1986 til 1990, professor 1997: Faktorens orden er likegyldig! F\u00f8rst professor, s\u00e5 doktorgrad! Du hadde eit avbrot fr\u00e5 HVO tidleg p\u00e5 2000-talet som professor ved UiB, men kom plutselig tilbake! Ikkje til ei gradvis nedtrapping, men i spissen for arbeidet med ny doktorgrad, der du har vore s\u00e5 uunnverleg at ein seri\u00f8st har diskutert \u00e5 forfalske f\u00f8dselsattesten for \u00e5 f\u00e5 deg til \u00e5 halda p\u00e5 lenger.<\/p>\n\n\n\n

Og n\u00e5r eg no vil omspenna deg av hyllestens fosfor, med diktarens ord, s\u00e5 vil eg starta med dei to spora du har fylgt i karrieren. Det eine sporet ligg i utdanningspolitikken; der du og din generasjon \u2013 K\u00e5re Heggen, Gunnar Stave, J\u00f8rgen Amdam og andre kom til ein splitter ny DH, der ein f\u00f8rst laga studieprogramma, og deretter underviste i dei. Folk i slutten av tjue\u00e5ra laga heile profesjonsstudier, reiste til Oslo og fekk dei godkjende, kasta seg rundt om de fekk motstand, skreiv nye planar og kj\u00f8rte p\u00e5. Vi som er seinare tilkomne har g\u00e5tt til dekka bord: Studia var etablerte, for oss var det berre \u00e5 f\u00f8rebu ein dobbelttime om Hans Skjervheim, vi slapp \u00e5 laga studiet f\u00f8rst. B\u00e5de som studie-entrepren\u00f8r og seinare rektor var du aktiv i nasjonale nettverk, b\u00e5de knytt til psykologifaget og ikkje minst sosialfag, og vart ei stemme folk lytta til. Eg har ikkje oversikt over alle verv av dette slaget du har hatt; det har eg ikkje f\u00e5tt forskingstid til. Men det vi kan kalla den administrative karriera di har n\u00e5dd Wikipedia.<\/p>\n\n\n\n

Men etter rektorperioden vart det andre sporet tydelegare: Du tok fatt p\u00e5 eit stort akademisk arbeid, med utgangspunkt i Gregory Bateson, ein teoretikar som var godt eigna til \u00e5 forsvara synet p\u00e5 mennesket som eit kommuniserande og meininss\u00f8kjande vesen. Eksemplet var effekten av placebo; ei form for medisin som verkar i opp mot 40 prosent av tilfella, og som er s\u00e5 seia utan biverknader. Dette at menneske kan bli friske av meining og sjuke av meiningsl\u00f8yse er ei viktig og kanskje rebelsk innsikt, som ikkje st\u00e5r i motsetnad at vi ogs\u00e5 kan bli sjuke av asbest-st\u00f8v og baconfeitt. Kvifor vart dei innlagde p\u00e5 dei gamle asyla s\u00e5 d\u00e5rlege, var det p\u00e5 grunn av nedarva sjukdom og  biologi, eller var det kanskje ogs\u00e5 p\u00e5 grunn av meiningsl\u00f8yse? \u00c5 manipulera kroppen med sakser og insulin for plagene i sjela er ein tung og lite \u00e6refull arv i helsestellet, og noko av din skarpaste kritikk har du formulert mot folk som held fram med denne tenkem\u00e5ten i nye praksisar.<\/p>\n\n\n\n

Det framst\u00e5r difor som ein vennleg ironi fr\u00e5 Forsynet at du og kollega Vidar Myklebust vart berga fr\u00e5 ein galen hund i Massachusetts av ein vennleg psykiatar; for om eg har tolka deg rett, kan psykiatrien kan vera vel s\u00e5 farleg som hunden.<\/p>\n\n\n\n

I 2008 fekk du prisen for \u00c5rets beste tidsskrift-artikkel, (NTFP),  eitt av 683 treff i Cristin, og i artiklane dine brukte ein kombinasjon av Skjervheim og Bateson for \u00e5 visa korleis meining kan gjera b\u00e5de sjuk og frisk \u2013 det f\u00f8rste ved at at diagnosespr\u00e5ket blir identitetsdannande. Det er ein del av objektiviserings-kritikken din: N\u00e5r ein forst\u00e5r og behandlar eit menneske som objekt, ser det utanfr\u00e5, m\u00e5ler og les av, s\u00e5 sluttar ikkje dette mennesket \u00e5 vera eit subjekt, og difor tileignar det seg desse m\u00e5leresultata som ein ny identitet: Eg har ikkje vondt i hovudet lenger \u2013 eg er migrenikar! Det er ubehageleg, men det er i alle fall eit latinsk namn.  Denne bekymringa for objektivering er vel ogs\u00e5 kjernen i di mest ber\u00f8mte kampsak: Mot evidensr\u00f8rsla sitt krav om same procedure every year <\/em> og overfor alle kunnskapstyper i alle disiplinar, for \u00e5 seia det litt krigersk.<\/p>\n\n\n\n

Motstanden mot \u00e5 avskilta sjelslivet og subjektet og erstatta det med biologi og fysikk er ein modell ein kan finna i mangt av det du har stelt med, og det har gjort deg sv\u00e6rt etterspurt. Epostane dine til institituttet vart til sm\u00e5 reisebrev, sv\u00e6rt kortfatta. M\u00e5ndag: Foredrag til AA-klinikken i Stavanger. Tysdag: Foredrag for Helsef\u00f8retaket i Troms\u00f8. Onsdag M\u00f8te i Tanketenken for medisin i Oslo, Torsdag, evidens-diskusjon i NRK. Fredag: Er staten blitt terapeut \u2013 m\u00f8te med familievernet i \u00c5lesund. Og neste helg i Cardiff, arbeid med A tale of two countries<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

 Og slik har dagane g\u00e5tt. Aldri var veret for d\u00e5rleg eller reisa for lang; eg har sett deg laga foredrag i pausen to programpostar f\u00f8r du skulle p\u00e5 talarstolen, men d\u00e5 du fyrst stod der tala med med mynde, og ikkje som ein av dei skriftl\u00e6rde, som skrifta seier.  Gi den mannen ein talarstol!<\/p>\n\n\n\n

Ein replikk som har blitt bevart i ettertida: Motparten i ein evidens-diskusjon: Det ville vera heilt galt \u00e5 nekte pasientane den best tilgjengelege behandlinga (alts\u00e5 den evidensbaserte). Tor Johan: Vi skal ikkje gl\u00f8yma at lobotomi og insulinbehandling var den best tilgjengelege behandlinga i si tid. (Anker i Dagsrevyen: S\u00e5 f\u00e5r vi ei vermelding).<\/p>\n\n\n\n

Denne grunnlagsproblemtikken er sterkt tverrfagleg. Difor skryt du, ein gong i mellom, av at du har vore opponent p\u00e5 avhandlingar p\u00e5 alle fakultet. Tannlegane inkludert!  Unntatt teologien. (Kom igjen, teologar \u2013 gje den mannen ein talarstol!) I Christin ser vi at du sv\u00e6rt ofte publiserer saman med andre, b\u00e5de kolleger her, stipendiatar og strange people far away <\/em>(t.d. Oslofolk)<\/p>\n\n\n\n

P\u00e5 wikipediasida stod det under omtalen av deg: Sj\u00e5 ogs\u00e5 J\u00f8rgen Amdam og Johann Roppen. Men les ein fagartiklane dine, vil ein finna heilt andre referansar, ein kunne skriva: Sj\u00e5 Michel Foucault, Gregory Bateson, Hans Skjervheim, Robert Spitzer, osv osv.<\/p>\n\n\n\n

Det faglege sporet har alts\u00e5 f\u00f8rt deg ut i utanrikspolitikken; der du har spela ei rolle internasjonale nettverk og vore ein markant figur i dei nasjonale diskusjonane.<\/p>\n\n\n\n

Og her ser vi ein annan versjon av to spor: P\u00e5 den eine sida har du s\u00f8kt og f\u00e5tt viktige posisjonar. P\u00e5 den andre sida har din sympati og solidaritet alltid vore hos dei posisjons- og maktlause. Det blir sagt at det akademiske sp\u00f8rsm\u00e5let til nye teoriar er det gretne: \u00abKva er feilen med dette\u00bb, eventuelt kva kan bli betre i dette. Men det etiske sp\u00f8rsm\u00e5let til nye teoriar, trendar og metodar i behandlingsapparat og politikk er: Kven vil dette g\u00e5 utover? Det kan stillast til nye diagnose-manualar, samhandlingsreforma, omleggingar i psykisk helsevern, lokaliseringsdebattar osv osv. I eit top-down-perspektiv er problemstillinga gjerne kva som er billegast, mest effektivt, har st\u00f8rst gjennomstr\u00f8yming osv. I eit bottom-up perspektiv handlar det om noko anna: Kva skjer med dei som har minst ressursar til \u00e5 greia seg \u00e5leine, dei som misser spr\u00e5ket, virkelighetssansen, kontrollen over f\u00f8lelse og \u00e5tferd, \u00f8konomi og arbeidsliv. Ofte vil svaret variera med h\u00f8gda over havet, eller distansen til dei lidande. Her st\u00e5r du, med alle dine posisjonar, saman med dei elendige, og du blir der. Det er kanskje den viktigaste l\u00e6rdommen du har etterlete deg i akademia.<\/p>\n\n\n\n

Vi som har arbeidd saman med deg, kjenner ogs\u00e5 denne sida ved deg, sj\u00f8lv om du ikkje sit i pauserommet og driv  intimitetstyranni i det daglege. Mange har bede om r\u00e5d n\u00e5r det r\u00f8yner p\u00e5, og f\u00e5tt det.<\/p>\n\n\n\n

Vi som dreg p\u00e5 \u00e5ra og n\u00e6rmar oss slutten av yrkeslivet, kan i svake stunder sp\u00f8rja oss sj\u00f8lv om nokon vil hugsa det vi arbeidde med. Generelt er svaret p\u00e5 det nei, \u00abom hundre \u00e5r er alting glemt\u00bb  skreiv Hamsun, og m\u00e5tte gjera eit spektakul\u00e6rt landssvik for \u00e5 bli hugsa. Men det hender at det dukkar opp sitat i studentoppg\u00e5ver av ting vi har sagt eller skrive, eller p\u00e5 ingen m\u00e5te har sagt eller skrive. No i v\u00e5r las eg eit slikt sitat: \u00abKonflikter skal ikke alltid l\u00f8ses, men leves med. (Ekeland)\u00bb. I institusjonar som v\u00e5re er det alltid konfliktlinjer, mellom niv\u00e5 og mellom ulike einingar. Det er konflikter mellom ulike profesjonar og deira utdanningar. Mi erfaring med institutt for sosialfag, er at vi har utvikla ei fin evne til gjensidig respekt p\u00e5 tvers av slike konfliktlinjer. P\u00e5 sitt beste kan slike motsetnader verka stimulerande, vi m\u00e5 tenkja gjennom kvifor vi tenkjer og handlar som vi gjer. Eg innbiller meg at dette ogs\u00e5 er ein del av arven etter  to-spors-tor: vera usamde og leva godt med det. Elles ein utsett verdi i v\u00e5re dagar.<\/p>\n\n\n\n

Til det trengst b\u00e5de humor og gode historier, gjerne fr\u00e5 S\u00e6b\u00f8, som spelar same rolle i di forteljing som landsbyen St. Margareths Mead hos Agatha Christie; det finst ingenting i verda som ikkje alt har vore observert p\u00e5 S\u00e6b\u00f8. Eit av ordt\u00f8ka dine lyder slik, sitert fr\u00e5 ei kone oppi dalen, n\u00e5r ein nabo vart for vrang: No e de so gale, at no m\u00e5 det snart heitte inkvart! Det m\u00e5 f\u00e5 eit namn!<\/p>\n\n\n\n

Av deg har vi l\u00e6rt kva det heiter; det heiter \u00e5 vera eit menneske.<\/p>\n\n\n\n

Det kan vi l\u00e6ra av dine mangfaldige skrifter: bak terminologien handlar det om menneske.<\/p>\n\n\n\n

Du har ogs\u00e5 vore eit menneske vi trivst i lag med, og vi h\u00e5par difor at du vil unna deg eit halv\u00e5r eller to til \u00e5 rydda kontoret, og legg inn kaffi-\u00f8kter innimellom.<\/p>\n\n\n\n

P\u00e5 veg av HVO og ASF \u2013 og eg slenger p\u00e5 Erna Solberg, som var innom i g\u00e5r:
Takk for innsatsen!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tale til Tor-Johan Ekeland i h\u00f8ve sommaravslutning p\u00e5 Avdeling for samfunnsfag og historie, 21. juni 2021. Kj\u00e6re Tor-Johan! Trass i at eg h\u00f8yrer til dei som \u00abslevar n\u00e5r dei ser ein mikrofon\u00bb, er det ved ei viss \u00e6refrykt og otte eg  grip ordet i dag. For den eg skal tala til, er jo ein ber\u00f8mt … Fortsett \u00e5 lese Helsing til Tor-Johan Ekeland – fr\u00e5 Jan Inge S\u00f8rb\u00f8<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"post_mailing_queue_ids":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blogg.hivolda.no\/jr\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3062"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blogg.hivolda.no\/jr\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/blogg.hivolda.no\/jr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogg.hivolda.no\/jr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blogg.hivolda.no\/jr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3062"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blogg.hivolda.no\/jr\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3062\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3074,"href":"https:\/\/blogg.hivolda.no\/jr\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3062\/revisions\/3074"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blogg.hivolda.no\/jr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3062"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}