Volda er for alle. 17. mai-tale i Volda sentrum 2018

17. mai 2018 i Volda

Kjære alle voldingar! Gratulerer med dagen!

Det er ei stor ære å få halde årets 17. mai tale i Volda. For meg som eigentleg er innflyttar til Volda frå havgapet på Flø, i Ulstein kommune, så er det framleis eksotisk å vere med på 17. mai-feiringa i Volda. Blant fjord og fjell og skog. Og uendeleg mange herrebunader. Det var ikkje så mange herrebunader å sjå på Flø og i Ulstein som her i Volda.

Den 17. mai er ein dag for alle. Slik ønskjer vi det skal vere. Og når dagen blir omkransa av snøkvite fjell, grøne markar og blomar på tre så er også det slik vi vil ønskjer det skal vere. Ein dag for feiring. Ein dag for minne. Ein dag for fred og fridom. For alle.

Det er ei lita veke sidan vi hadde Bygdepride i Volda. Eg såg mange i 17. mai toga i dag som også var med på Pride-paraden. Bygdepride gav Volda og Ørsta ein enorm positiv fokus, lokalt, regionalt og nasjonalt. Og ingen veit vel heilt kor mange tusen som deltok.

Den utflytta men rotekte voldingen Øyvind Halkjelsvik skriv slik om Pride-paraden på Facebook:

Eg er alltid stolt over plassen eg kjem frå, men i dag litt ekstra kry over at folk går mann av huse for å vise at kjærleik er kjærleik og at her er det rom for alle.

Vi kan sette Bygdepride på ei liste over hendingar og hendelse av nasjonal betydning som først skjedde og skjer i Volda. Eg tenkjer då blant anna på Sivert Aarflot som for over 200 år sidan både starta trykkeri og avis her i Volda. Eg tenkjer på Volda/Ørstas Ivar Aasen. Eg tenkjer på Volda landsgymnas frå 1910 og på at den første handelsskulen på bygdene i Noreg kom i Volda i 1932. Og på medieutdanningane, på animasjons- og dokumentarfestivalen. Og heilt sikkert andre ting også. Bygdepride i Volda/Ørsta føyar seg fint inn i ei slik rekke.

Bygdepride 2018 – paraden i Volda.

Kva fortel dette om Volda? Det fortel at Volda er ein stad der folk ikkje er redde for nye tankar og idear. At folk er tolerante overfor livshaldningar, levesett og haldningar som dei ikkje nødendigvis deler sjølve. At folk i Volda ikkje likar at utsette grupper blir snakka ned.

Eller som Jon Georg Dale sa i propellhallen under Pride-paraden i førre veke: Bygda er for alle.

Eg er veldig glad for at det vart sagt så tydeleg til dei mange frammøtte under den heilt spesielle stemninga og entusiasmen som rådde i propellhallen. Volda er for alle.

Den amerikanske kjendisforskaren Richard Florida har nett vore i Ålesund og skal også kome med ein samfunnsanalyse av Ålesund og Sunnmøre. For å hjelpe oss å finne ein veg inn i framtida. Eit av hans kjennteikn på ein framtidsretta by og region er blant anna toleranse og aksept for nye idear. Byen må også vere for alle. Og jammen ser eg at Ålesund har tenkt å kome etter og arrangere sin eigen Bygdepride. Velkomen etter Ålesund!

Det er ein ting eg verkeleg set pris på i Volda så er det store mangfaldet i lag og organisasjonar. Vi har lag og organisasjonar for nesten alle. Sjølv har eg brukt og fått mykje energi av å engasjere meg i fotballen. Men det er så mange idrettslag i Volda kommune: Handball, volleyball, ski og skiskyting, alpint, symjing, studentidrett, golf, diskgolf, kampsport, skyttarar, segling, friluftsforeninga. Vi har boksarar og bordtennisspelarar på nasjonalt høgt nivå. Vi har dansarar og heilt sikkert andre som eg ikkje er klar over. Idrett for alle.

Vi har eit mangfaldig musikkliv som korpsa i dag er dei fremste døma på. Men så har vi den store breidda i musikklivet i kulturskulen. Fritidsklubben. Band. Symfoniorkester. Visstnok den einaste høgskulen med symfoniorkester. Og spontan musikkglede i form av berre-moro grupper som gutekort Dra laksen, samansett av høgskulestudentar.

Dra laksen gutekor ved to av laksane.

Til det store mangfaldet høyrer også eit stort tal religiøse lag og organisasjonar. Det er noko folk som kjem til Volda raskt legg merke til at i tillegg til vår staselege bygdekatedral, Volda kyrkje, så har vi mange religiøse forsamlingshus: Eben Eser, Uppheim, Betel, Volda bedehus, Frikyrkja, Frelsesarmeen. Og på bygdene fleire andre bedehus. Kapellet på sjukehuset vert brukt av atter andre religiøse organisasjonar. Og i nyare tid har vi fått innslag av muslimar, buddhistar, hinduistar og andre. Og naturlegvis dei ikkje-truande. Nesten same kva tru eller livssyn du har så finn du trusfrendar i Volda.

Dette mangfaldet av religiøse og livssynsorganisasjonar er også med på å vise i praksis at: Bygda er for alle. Når vi faktisk seier det og meinar det. Så må vi også vise det i kvardagen. Vi må akseptere at einkvar kan få vere salige i si tru eller vantru.

Men det har ikkje alltid vore slik at bygda var for alle.

På tomta der Volda legesenter ligg så hugsar dei som har budd lenge i Volda at der låg den gamle handelsskulen. Handelsskulen starta i 1932 og huset til handelsskulen vart bygd før krigen. I kjellaren var det arresten, fengselet i Volda. Så der var både skule og fengsel.

Om nokre veker så viser kalenderen 7. juni. Då kjem eit nytt minnesmerke i Volda. Eit lavmælt minnesmerke, ein såkalla snublestein. Det er til minne om Abraham Mahler. 22 år gamle Abraham Mahler kom i 1942 frå Trondheim til Volda for å ta handelsskulen. Rektor Indresøvde på handelsskulen la til rette for at han skulle ta handelsskule på eitt år.

Dei to månadene han var i Volda budde han på hybel i Røysbakken. Ein oktoberdag i 1942 kom det tre politifolk for å arrestere han. Kva hadde han gjort? Var han mistenkt for eit brotsverk? Hans einaste brotsverk var at han var jøde. Kjende han seg trygg i Volda? Han valde i alle fall ikkje å reise bort då jødar vart arresterte andre stader, og han prøvde ikkje å røme frå Volda.

Så Abraham sat nokre dagar i fengsel i kjellaren på handelsskulen, i same huset som han hadde vore elev. I kjellaren sat han og skulle snart døy i tysk konsentrasjonsleir. I etasjen over sat klassekameratane hans og skulle få leve. Men det visste ingen då.

Les Adam Mahlers historie på Nærnett.

Bygda var ikkje for alle den gongen. Fred og fridom var ikkje sjølvsagt for alle.

Jødar var dei som fekk føle det aller sterkast og aller mest brutalt gjennom industriell råskap og masseutrydding, der ein 22 år gamal gut busett i Volda var ein av millionar som vart drepne.

Men også homofile vart forfølgde og drepne av dei same rasereine som jakta på jødane.

Eg tykkjer det her kan passe å lese nokre ord som den tyske presten Martin Niemüller skreiv etter at han vart sett fri frå konsentrasjonsleir:

Først så tok dei kommunistane.
Men eg brydde meg ikkje, for eg var ikkje kommunist.

Så tok dei jødane.
Men eg brydde meg ikkje, for eg var ikkje jøde.

Så tok dei fagforeningsfolka.
Men eg brydde meg ikkje, for eg var ikkje fagforeningsmann.

Så til slutt tok dei meg.
Men då var det ingen igjen som brydde seg.

Om kvar og ein av oss bryr seg litt, så kan det hende at vi i lag klarer å lage ei litt betre verd.

Om vi ser oss rundt og tenkjer etter: Kvar kjem eigentleg sidemannen- og sidekvinna i frå? Er dei fødde på Volda sjukehus og vokse opp i Halkjelsgata i Volda? Nei, eg trur vi vil finne ut at dei fleste er faktisk ikkje det. Dei fleste voldingar kjem frå ein annan plass. Dei kjem frå Ørsta, frå Ulstein, frå andre kommunar på Sunnmøre. Frå Sogn og Fjordane. Frå Bergen og Oslo. Og frå utlandet. Fleire og fleire frå utlandet.

Men det er heilt greit. Det er heilt greit at voldingane kjem andre plassar i frå. Volda har i over hundre år vore ein stad som har teke i mot nye folk: Studentar og skuleelevar. Lærarane deira. Tilsette på sjukehuset. Pasientane deira. Flyktningar. Slik er det også i dag. Det er kanskje nettopp dette som er Volda. Ein møtestad for folk. Ein heimstad for mange. For kortare og for lenger tid.

Med nye folk kjem nye idear. Og gjer oss rikare og klokare.

I over 150 år har bygda opna dørene sin for mange og andre. Bygda har ønska å vere for alle.
Og slik må det vere også i framtida: Volda er for alle.

Etatstyringsmøtet 2018 – innleiing frå Høgskulen i Volda

Etatstyringsmøte 2018: Knut Børve (til venstre) og Johann Roppen.

 

Høgskulen i Volda møtte 14. mai 2018 til etatstyringsmøte i Kunnskapsdepartementet. Deltakarar frå Høgskulen i Volda var rektor Johann Roppen, Inger Østensjø, Tor-Johan Ekeland, Kjell Einar Dagfinrud, Nikolai Hannevik Nordlid og direktør Karen Lomeland Jacobsen. Kunnskapsdepartementets ekspedisjonssjef Knut Børve leia møtet.

Det viktigaste temaet på møtet var framlegget til utviklingsavtale der Kunnskapsdepartementet vil kome med ei skriftleg tilbakemelding seinare. På møtet kom det ikkje fram kommentarar frå Kunnskapsdepartementet som tyder på at Høgskulen i Volda må rekne med å gjere store endringar i val av tema for utviklingsavtale.

Utviklingsavtalane har vore drøfta i fleire styremøte og her er siste versjon som var grunnlaget for diskusjonen med Kunnskapsdepartementet.

HVOs deltakarar samla etter møtet. Frå venstre Johann Roppen, Nikolai Hannevik Nordlid, Karen Lomeland Jacobsen, Kjell Einar Dagfinrud og Tor-Johan Ekeland. Inger Østensjø deltok også på møtet.

Møtet starta med ei generell innleiing frå Høgskulen i Volda, og den står nedanfor.

Innleiing frå Høgskulen i Volda

Høgskulen i Volda har sidan sist følgt opp eller vidareført tiltak og aktivitetar som vart drøfta på førre etatstyringsmøte. Vi har også lagt om vår årsrapport noko slik at det skal bli lettare både for oss og for Kunnskapsdepartementet å finne ut av status på dei sentrale spørsmåla. Blant anna har vi forenkla årsrapporten.
https://issuu.com/hivolda/docs/hvo__rsrapport_2017-2018/2

Først eit lite overblikk over sentrale utviklingstrekk ved Høgskulen i Volda sidan førre etatstyringsmøte i mai 2017, og desse vil vi også kome tilbake til i løpet av møtet:

1. Vi hadde hausten 2018 rekordmange studentar ved Høgskulen i Volda: Det var 4.184 registrerte studentar, og det var første gongen Høgskulen hadde fleire enn 4.000 studentar.

2. Vi fekk resultat frå Studiebarometeret 2017 i februar 2018, og resultata var nedslåande for mange studium og også samla sett samanlikna med dei to førre åra som gav nokså like resultat.

3. I april 2018 fekk vi søkartala frå Samordna opptak og vi fekk ein auke på ca 8 prosent i talet på søkjarar, som var omlag det same som året før.

4. Tilstandsrapporten for høgare utdanning vart lagt fram i mai 2018, og vi har ein nedgang i andel av bachelorstudentar som har fullført på normert studietid, så vi er ikkje lenger best i landet på dette punktet slik vi har vore i tre år før.

Desse fire punkta handlar alle om utdanning og det er nok vår viktigaste samfunnsoppdrag i vår region som er Møre og Romsdal og delar av Sogn og Fjordane. I denne regionen er Høgskulen i Volda den største institusjonen målt i tal studentar. Vi har hatt ei klar arbeidsdeling i regionen ved at Høgskulen i Volda tilbyr lærarutdanning og fagstudium i sentrale skulefag, medie- og kulturfag, sosialfaglege utdanningar. Vår faglege innretning er samfunnsfag og humaniora. På dei andre utdanningsstadene i Møre og Romsdal er det ei liknande klar arbeidsdeling: Ingeniørutdanningar i Ålesund og logistikk i Molde. Så har vi økonomiske- og adminstrative utdanningar på alle dei tre stadene og sjukepleieutdanning både i Molde og Ålesund.

Vi har vidare eit godt samarbeid på område der det er overlappande fagmiljø ved at alle dei tre institusjonane samarbeider om mastertilbodet LIHS – leiing i helse- og sosialsektoren, fellesgrad i phd innanfor helse- og sosialfag. Vi har ein felles møteplass i Fjordkonferansen som har halde på sidan 2014, og som i seg sjølv er eit godt SAK-tiltak. Den skal i juni haldast i Ålesund.

www.fjordkonferansen.no

Samanlikna med andre fylke i landet så er det mykje ugjort når det gjeld høgare utdanning i Møre og Romsdal. Folketalet aukar lite – og mest på grunn av innvandring frå utlandet. Utdanningsnivået er på veg oppover, men vi er framleis blant fylka med færrast andel av folket med høgare utdanning. Vi har ei skeivfordeling mellom menn og kvinner i 20-40 års alder. Svært mange kvinner i denne alderen vel å reise bort frå fylket for å få jobb eller ta vidare utdanning.

https://www.ssb.no/utdanning/artikler-og-publikasjoner/hoyest-utdanningsniva-i-oslo
http://fylkesstatistikk.mrfylke.no/2017/demografi/folketalsutvikling

I dette bildet er Høgskulen i Volda viktig ved at våre fagområde er attraktive for kvinnelege studentar. Kvinner utgjer ca 3/4 av våre studentar. Kvinner har elles vore i fleirtal blant studentane i ca 100 år i Volda.

Arbeidslivet i Møre og Romsdal fylke er konjunkturutsett og vi ser store svingingar. Det handlar blant anna om at sett i høve til folketalet så er Møre og Romsdal kanskje fylket i landet med flest tilsette i industrien. Maritime og marine næringar lever tett på globale merknader. I stadig sterkare grad.

http://fylkesstatistikk.mrfylke.no/2017/sysselsetting-og-naeringsliv/naeringsstruktur

Høgskulen i Volda har ikkje ambisjonar eller kapasitet til å levere forsking i verdsklasse innan høgteknologi, marin forsking eller teknologiske bidrag til det grøne skiftet, slik EUs neste rammeprogram vil handle om.

Derimot meiner vi at når det gjeld eit opnare, tryggare og meir robust samfunn så er utdanning, kultur- og mediefag og gode profesjonsutdanningar innan velferd og omsorg viktige bidrag i å forsterke dei underliggande samfunnsstrukturane.

Med våre akademiske tradisjonar er vi naturlegvis heilt samde det viktige arbeidet som skjer både nasjonalt og internasjonalt i retning av fri forsking i form av fri tilgang til forskingsresultat og forskingsdata, slik det blant anna går fram av humaniorameldinga.

Vi har særleg merka oss regjeringas posisjonsparti i høve til EUs 9. rammeprogram der verknad for samfunnet – impact – og andre brukarperspektiv bør bli grunnleggande prinsipp i neste rammeprogram. Slik vi ser det er tilgang til forsking og forskingsresultat på norsk språk avgjerande for å oppnå dette. Dette har vi også spelt inn som kommentar til regjeringas langtidsplan for norsk forsking.

Ein annan måte å seie dette på er at dei store samfunnsutfordringane ikkje kan løysast utan involvering og medverknad, endringsvilje og openheit. Og det er heilt andre spørsmål enn internasjonal spisskompetanse og framifrå forsking kan levere på. Det er ei betydeleg utfordring å konvertere forskingsresultat publisert i internasjonale tidsskrift på svært smale område til noko som folk flest kan legge til grunn for å endre sine handlingar og holdningar. Og det gjeld naturlegvis også politikarar. Vi veit kva som skjer med oss når vi røyker og kva som er konsekvensane av for lite aktivitet og for mykje alkohol, og vi veit at vi bidreg til klimautslepp når vi tek eit fly til Oslo – men å endre på det er altså krevande.

Framtidas arbeidsplassar? Spør studentane

Framtidas eller fortidas arbeidsplass? Media City Bergen

Debatten går høgt om arbeidsplassar for tilsette og med to klare ytterpunkt: Cellekontor eller variantar av kontorlandskap («aktivitetsbaserte arbeidsplassar»).

Det er liten tvil om at det forkjemparane for det beståande, cellekontor, som har overtaket i mediedebatten. Men aktivitetsbaserte arbeidsplassar har eit statleg rundskriv på si side. Det er ein stille, men formidabel motstandar.

Forkjemparane for cellekontor meiner det er uråd å drive konsentrasjonskrevande arbeid om ein ikkje har ei dør å stenge seg inne bak. Dette var også gjennomgangsmelodien i NRK Brennpunkts dokumentar 25.april 2018:

Fortsett å lese Framtidas arbeidsplassar? Spør studentane

Høgskular flest er i Kina

Nettavisa Khrono tok kontakt med meg i samband med at over 200 representantar frå høgskular og universitet reiste til Kina på offisielt besøk i lag med Kunnskapsministeren og Kunnskapsdepartementet, blant anna dei fleste høgskulerektorane.

Sidan dei fleste rektorar deltok på reisa lurte Khrono på kvifor eg ikkje deltok. Det kort svaret mitt er sitert i Khrono (her omsett tilbake til nynorsk):

— Vi er ein spissa og profilert høgskule og våre fagområde var i liten grad tema på denne turen. Viss akademisk fridom, ytringsfridom og minoritetsspråk blir tema for seinere turar skal vi vurdere å bli med, seir Roppen til Khrono.

Eg har fått fleire positive kommentarar frå tilsette og leiarar på HVO for denne korte kommentaren, og gjennomgangsmelodien var at dette var ei haldning som HVO kunne stå for. Det er eg glad for. Høgskulen i Volda er og skal vere internasjonalt orientert, men også ei kritisk røyst i samfunns- og utdanningsdebatten. Vi skal ikkje vere redde for å seie frå om at det også var problematiske sider ved å reise, noko både Khrono og Forskarforum har synt gjennom mediedekninga av denne reisa.

Kina nekter Aftenposten-journalist visum (Khrono 13.04.2018)
UiO-forsker fikk ikke Kina-visum (Khrono 16.04.2018)
Kinesiskprofessor får ikkje visum til Kina (Uniforum, 18.04.2018)
Studentene kommer til å stille spørsmål om akademisk frihet (Khrono 16.04.2018)
Studentene kom ikke til orde på Kina-arrangement (Khrono 19.04.2018)
Reiser med egne mobiler og PC-er til Kina: – Pinlig og naivt (Forskerforum 18.04.2018)
Forskningsrådet i Kina: Tok bare tomme PC-er og telefoner med seg til Kina (Universitetsavisa, 19.04.2018)
– Jeg er definitivt bekymret for at Nybø ikke tar IT-sikkerhet på alvor (Forskerforum 20.04.2018)
Svein Stølen: – Relasjonsbygger, ikke politiker (Universitetsavisa, 20.04.2018)

No vart svaret mitt kutta til berre siste setninga i ein liten plakat på Khrono – og det er kanskje den som har vorte lagt mest merke til:

Kina-sitat frå Khrono, 13. april 2018

Eg står for det som er sagt og eg er sitert på – men i tillegg vil eg gjerne få fram at dette ikkje var eit forsøk på å drive utanrikspolitikk eller å kritisere Kunnskapsdepartementet eller ei nedvurdering av institusjonane som valde å delta på reisa. Eg er sikker på at dei har gjort gode og grundige vurderingar på førehand av kva dei kan oppnå med denne reisa. Og eg er sikker på at akademisk dialog er viktig og nødvendig, men også at den fungerer ulikt på ulike fagområde og i ulike land og kulturar.

Men denne reisa var det i stor grad teknologi, naturvitskap og næringsperspektiv som var i fokus. Høgskulen i Volda er spissa og profilert inn mot heilt andre fagområde, ikkje minst mediefag. Men skulle vi hatt eit samarbeid innanfor mediefag og journalistikk ville det vere nokså uråd å ha ein meiningsfylt diskusjon utan å kome innom spørsmål som gjeld ytringsfridom og pressefridom.

Dette har blant anna professor Svein Brurås ved Høgskulen i Volda blogga om etter erfaringar med samarbeid med russiske universitet.

Journalistikk på russisk (28.07.2014)

Det har vore godt informert om denne Kina-reisa på førehand. Datoane har vore klar lenge, tematikken likeeins og Universitets og Høgskulerådet (UHR) har også kopla seg på reisa med eigne arrangement. Tidlegare har vi fått tilsvarande invitasjonar til å reise til Brasil i lag med Kunnskapsministeren og resten av sektoren.

Gjester frå Rykkio-universitetet, Japan, ved Høgskulen i Volda 2017

Mi vurdering av å eventuelt reise til Brasil i 2015 og til Kina i 2017 gjorde eg i lag med leiar for Internasjonalt kontor ved Høgskulen i Volda – Arne Humberset. Spørsmåla vi stilte oss var om vi hadde etablert samarbeid med fagmiljø i dei to landa som skulle tilseie at vi burde reise for å forsterke og vidareutvikle slike samarbeid. Konklusjonen var at vi har liten utvekslingsaktivitet og få faglege samarbeid med Brasil og med Kina. Vi har nok hatt sporadiske besøk begge vegar, men ikkje nok til at eg vurderte det slik at vi burde vere til stades.

Eg fekk også gode råd frå rektorar som har vore med på slike reiser tidlegare, og dei gjekk ut på at det var lite produktivt å berre reise aleine som rektor. Det er nødvendig å ha eit følgje på fleire som kan konkretisere aktuelle samarbeidstiltak, og ikkje minst var dette viktig å førebu før reisa. Og då blir det eit veldig mykje større spørsmål enn berre å delta på ei reise. Det bør altså gå inn i ein større internasjonaliseringsstrategi.

Høgskulen i Volda har i nærare 20 år hatt utvekslingsavtalar med eit indisk universitet og vi har dei siste åra fått ei forsterka samarbeid med det japanske universitet Rykkio – og har utvekslingsstudentar der no. Eg har merka meg at desse to landa frå somme ekspertar blir peika på som mindre kompliserte samarbeidspartar enn Kina, og håper at vi kan utvikle desse samarbeida vidare.

Kothnath Padmakumar, Manipal Institute of Communications, på utveksling ved Høgskulen i Volda i 2012.

 

Samordna opptak 2018: Gode tal for Høgskulen i Volda

Gode søkjartal for Høgskulen i Volda i 2018.

Tala for samordna opptak til høgare utdanning for studieåret 2018-2019 er klare. Og dei framtidige studentane kjem med klar tale: Stadig fleire ønskjer å studere ved Høgskulen i Volda. Knapt 8 prosent fleire studentar enn i fjor har eit studium ved Høgskulen i Volda som sitt førsteval.

Vi hadde ein auke på over 8 prosent også i fjor. Så no har vi hatt to år med sterk auke i søkartala og alle tilsette og studentar verd høgskulen kan vere godt nøgde med det. Vi hadde ikkje fått denne auken om ikkje noverande studentar fortalde om sin studiekvardag til framtidige studentar. Tala for Høgskulen i Volda ligg klart over landsgjennomsnittet og bryt med forventingane hos dei som har meint at høgskular må slå seg saman og bli størst muleg for å bli attraktive for framtidige studentar.

Vi har enno ikkje fått gått grundig inn på alle detaljar, men på våre nettsider www.hivolda.no er det presentert meir detaljerte tal for einskildstudium.

For eigen del vil eg seie at dei gode tala frå Samordna opptak kan tolkast som at:

  • Høgskulen i Volda står sterkt som sjølvstendig høgskule og viser godt igjen i det nye høgskulelandskapet som er prega av store institusjonar med mange studiestader –
  • Vi er ein spissa og profilert høgskule med ein tydeleg fagleg profil. Difor er det særleg gledeleg med sterk auke i søkjartala både på lærarutdanningane og mediefaga. Vi kan nok her takke regjeringa for god drahjelp – det er ingen som bør vere i tvil om at lærarutdanning er er prioritert høgt – også når det gjeld rekruttering.
  • Vi har lukkast godt med marknadsføringa vår der vi blant anna har fortalt om våre studium gjennom originalt innhald som har vorte spreidd på sosiale media.
  • Vi har fortsatt svært mange søkjarar på sosialfaga – sosionom og barnevern – etter fleire år med sterk vekst.

Sjå korleis vi profilerer oss på våre Facebooksider https://www.facebook.com/hivolda:

Dei siste åra har rundt halvparten av våre studentar fått sin studieplass gjennom den statlege tenesta Samordna opptak. Det gjeld blant anna alle bachelorutdanningane og dei femårige grunnskulelærarudanningane. Men i tillegg har vi opptak på ei rekkje studium gjennom vårt lokale opptak, og det gjeld blant anna dei fleste masterutdannningane og mange vidareutdanningar.

Lokalopptak ved Høgskulen i Volda.

Så med så høge tal for samordna opptak må vi vere budde på at ein auke også på lokalopptaket. Blir det ny rekord? Og er det eigentleg bra?

Hausten 2017 hadde vi godt over 4.000 studentar ved Høgskulen i Volda – og det var ny studentrekord for oss. Eg trur det er sannsynleg at vi hausten 2018 set endå ein ny studentrekord, altså endå fleire studentar enn i 2017. Vi ønskjer å tilby studieplass til flest muleg kvalifiserte søkjarar – blant anna fordi i vår region er det færre med høgare utdanning enn i dei fleste andre område i landet. Her har vi ei viktig samfunnsoppgåve. Men på den andre sida har vi svakare finansiering enn dei fleste andre høgskular og det er ein risiko for at vi får svakare studiekvalitet om vi tek inn for mange studentar.

Det er ikkje eit strategisk mål for Høgskulen i Volda å sette nye rekordar i tal studentar. Tvert i mot er det eit mål for høgskulen å få færre studentar pr lærar. Det kan vi naturlegvis oppnå på mange måtar.

Men akkurat i dag med sterke søkjartal skal vi berre vere glade over at vi er ein attaktiv høgskule og gjere vårt beste for å leve opp til forventningane dei nye studentane har til oss – og vi bør ha til oss sjølve.

Eg vil difor nytte høvet til å gratulere tilsette, studentar og våre framtidige studentar med dei positive tala frå Samordna opptak. Vi må no gjere noko rett når så mange har lyst til å studere i studiebygda Volda.

Langtidsplan for norsk forsking – på norsk?

UiB-rektor Dag Rune Olsen og Kunnskapsminister Iselin Nybø

På den årlege Solstrand-konferansen 21. mars 2018 deltok Kunnskapsminister Iselin Nybø på bolken «Digitaliseringsstrategien for UH-sektoren – overordnede betraktninger et halvt år etter lanseringen».

UH Nett Vests Solstrand-konferanse 2018:
http://uhnettvest.no/statsraden-kommer-til-solstrandseminaret/

Kunnskapsminister Nybø peika på at då langtidsplanen for forsking og høgare utdanning vart lagt fram 2013 var ikkje digitalisering omtalt – men digitalisering vil heilt klart få ein sentral plass i planen i framtida. Og det kan godt hende sektoren er bakpå når det gjeld digitalisering, slik Kunnskapsministeren antyda. Heldigivis var ho også tydeleg på at digitalisering ikkje er eit mål i seg sjølv – men eit verkemiddel for å heve kvalitet.

Langtidsplanen for forsking og høgare utdanning:
https://www.regjeringen.no/no/tema/forskning/innsiktsartikler/langtidsplan-for-forskning-og-hoyere-utdanning/id2353317/

Digitaliseringsstrategien for UH-sektoren vart lagt fram i 2017. I dette dokumentet er det ein annan like stor mangel som at digitalisering mangla i langtidsplanen i 2013: I digitaliseringsstrategien frå 2017 står det ingenting om språk. Det er ein vesentleg mangel som ikkje tek høgde for at effektive digtale tenester som automatisering av chattesvar, talegjenkjenning og andre teknologiar er avhengige av ein god språkleg infrastruktur. Og då snakkar vi om norsk språk. Datamaskinar må også lære seg språk for at dei skal bli gode språkbrukarar.

Regjeringas digitaliseringsstrategi for høgskular og universitet:
https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/digitaliseringsstrategi-for-universitets–og-hoyskolesektoren—/id2571085/sec1

I sitt innlegg demonstrerte kunnskapsministeren på ein glimrande måte at det framleis er kraft i det talte ordet. At det ikkje berre er gjennom skjermar og augene at vi kan formidle – og motta bodskapar. Ho har snakka på norsk. På rogalandsdialekt. Og det er i seg sjølv eit bidrag til norsk språk og kultur. Korleis kan vi sikre oss norsk som fagspråk i framtida?

Eit viktig bidrag til å betre på dette er vidareføring og vidareutvikling av språksamlingane ved Universitetet i Bergen – i partnarskap med Høgskulen i Volda. Dei to institusjonane har kome med eit felles innspel til Kulturdepartementet om å fullføre digitalisering av Norsk Ordbok og framlegget blir i desse dagar vurdert av Kulturdepartementet.

Dette temaet har også direktøren i Språkrådet, Åse Wetås peika på – dette hadlar også om å ta vare på norsk som fagspråk i forsking og høgare utdanning.

Kronikk av Åse Wetås: Kunstig intelligens på norsk – no (NRK Ytring 17.mars 2018)
https://www.nrk.no/ytring/kunstig-intelligens-pa-norsk_-no_-1.13961114

Med statsrådar frå Venstre både i Kulturdepartementet og Kunnskapsdepartementet så ligg det svært godt til rette for eit samarbeid mellom dei to departementa – til beste for norsk språk no og i framtida.

Det er truleg Venstres forteneste at vidareføring av arbeidet med digitalisering av dei norske ordbøkene har kome med i regjeringsplattforma til Venstre, Høgre og Framstegspartiet.

Regjeringsplattforma:
https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/politisk-plattform/id2585544/

Med eit godt prosjekt så kan ein håpe på at i framtida vil vi kunne få gode – kanskje automatiserte – offentlege og private tenester uansett kva dialekt ein nyttar.

Også om ein snakkar rogalanding eller trøndsk.

Opningshelsing: Korleis sikre rekruttering til lærarutdanning?

Fantastisk utsikt frå Kaarstad-huset ved Høgskulen i Volda

Kjære alle skulefolk!

Velkomne til seminaret om dette viktige spørsmålet. De er no på tradisjonsrik grunn. Her i Henrik Kaarstad-huset har det vore gjeve lærarutdanning sidan det vart bygd i 1922, og i Volda har det vore lærarutdanning sidan 1861.

Som rektor med bakgrunn frå mediefag var det med ærefrykt eg også vart rektor for lærarutdannarane – det vart først som rektor eg fekk ei kjensle av at Henrik Kaarstad-huset var «mitt» hus, eit hus for alle ved Høgskulen i Volda. Men det har det blitt. Og slik bør det vere.

Men ein av dei tilsette på lærarutdanning hos oss hadde eit sitat eg kunne kjenne meg igjen i. Det står på kontordøra hans og er slik:

Teaching is an enormeously difficult job – that looks easy.

Læraryrket er in vanskeleg jobb – som ser lett ut.

Fortsett å lese Opningshelsing: Korleis sikre rekruttering til lærarutdanning?

Helsing til doktorand Gunhild Ring Olsen

Nydisputert HVO-tilsett: Gunhild Ring Olsen.

Helsing til Gunhild Ring Olsen under doktorandmiddagen etter gjennomført disputas ved Universitetet i Bergen, 9. mars 2018:

Karin Wahl Jørgensen said during the dissertation that she was sure everybody was happy that she changed from Danish to English. I’ll make everybody happy by changing from English to Norwegian!

Omtale av disputasen på HVOs nettsider.

Vi på Høgskulen i Volda vil gratulere deg så mykje med vel gjennomført stipendiatperiode, disputas – og snart får du doktortittelen! Vi er stolte og glade over den gode disputasen du leverte i dag.

Fortsett å lese Helsing til doktorand Gunhild Ring Olsen

Kvar skal eg ta min doktorgrad? Slik vel høgskuletilsette *)

Klar for disputas: HVO-tilsette Kjartan Leer-Salvesen disputerte ved UiA i 2016.
Stadig fleire fagleg tilsette ved statlege høgskular får doktorgrad . I 2017 har ca 53 prosent av fagleg tilsette i statlege høgskular førstekompetanse mot ca 23 prosent for 20 år sidan. Denne utviklinga vil halde fram og ser ut til å vere upåverka av strukturreformen. Ein stor del av dei førstekompetente er førstelektorar eller dosentar, men her er det doktorgradsutdanning som er tema.
Framleis er det nærare 2.000 tilsette i statlege høgskular som ikkje har doktorgrad, men mange kjem til å ta doktorgrad eller bli førstelektorar i åra som kjem. Høgskulelektorar som har ambisjonar om doktorgrad må først få finansieringa i orden: Anten gjennom stipendiatstilling eller ved å få avtale om å arbeide med doktorgradsprosjektet i arbeidstida. Vidare må ein få opptak på eit doktorgradsprogram.
Det er framleis få studentar på høgskulanes doktorgradsprogram. Talet aukar, men i 2017 var det under 50 som disputerte ved dei statlege høgskulane. Til samanlikning var det ca 1.400 som disputerte ved universiteta. Så i mange år framover vil høgskulane vere ein nokså marginal tilbydar av ph.d-kompetanse.
Dei fleste høgskulelektorar vil altså søkje opptak på ph.d-program på eitt eller anna universitet. Og her har vi ein særleg spesialisert utdanningsmarknad. Høgskulen betalar løna dei tre årsverka som er tilgjengeleg for doktorgradsarbeid. Universitetet stiller med rettleiing og tilgang på ph.d.-kurs. Etter vellukka disputas får universitetet ein bonus som i 2018 er på kr 377.000. Og høgskulen får 20 prosent av denne bonusen, altså ca kr 75.000 i 2018.
Bonusen vert tildelt over ei opa ramme. Det vil seie at beløpet ikkje blir justert etter om det er færre eller fleire enn budsjettert som faktisk gjennomfører doktorgrad. Eg trur dei fleste i sektoren meiner det er av det gode.
Staten betalar altså for det heile – men først etter at det er gjort opp rekneskap, og denne rekneskapen gjev ein viss informasjon om strukturen i marknaden.
Kva doktorgradsgjevande institusjon vel høgskule- og universitetstilsette når dei skal ta sin doktorgrad?
No har oversynet for 2017 kome – rett nok i korrekturversjon til institusjonane. Men her er det interessante mønster å sjå.
I 2017 var det i alt 64 UH-tilsette som disputerte ved ein annan norsk UH-institusjon enn den dei var tilsett ved. Dette omfattar også 9 universitetstilsette som disputerer andre stader enn ved eigen institusjon. Så for høgskulanes del er det snakk om eit femtitals disputsar, eller om lag like mange disputasar som høgskulane gjennomfører sjølve. Til saman hundre disputasar multiplisert med kr 3 mill, og vi ser at det er ein stor samfunnsøkonomisk innsats bak desse tala. Kvart år.
Kvar disputerte desse 64? Kva universitet valde når dei gjekk ut av eigen institusjon for å gjennomføre doktorgrad? Det var flest som disputerte ved Universitetet i Oslo, med 24 av 64 disputasar. Eller nesten 40 prosent. 14 disputerte ved NTNU og 10 disputerte ved Universitetet i Bergen. Det var faktisk ingen tilsette ved andre norske UH-institusjonar som disputerte ved Universitetet i Tromsø i 2017. Av andre store utdanningsinstitusjonar med rett til å tildele doktorgrad så manglar også BI og NHH på lista.
Disputasar i 2017: Doktorgradsgjevande institusjonar og tal disputasar gjennomført av tilsette ved norske UH-institusjonar. 
Doktorgradsgjevande institusjon
Disputasar 2017
Universitetet i Oslo
23
NTNU
14
Universitetet i Bergen
10
Menighetsfakultetet
4
NMBU
3
Universitetet i Stavanger
2
Arkitekt – og designhøgskolen
2
Oslo Met
2
Molde, Nord, NIH, UiA
4 (1 kvar)
I alt
64

Kva ligg bak valet av doktorgradsgjevande institusjon? Universitetet i Oslo og til dels Universitetet i Bergen ser ut til å ha sterk regional tiltrekningskraft. Av dei 23 som disputerte ved Universitetet i Oslo så kom 13 frå Oslomet, 4 frå Høgskolen i Sør-Øst Norge, 1 frå Østfold, 1 frå NIH og 1 frå Lillehammer. Altså kom 20 av dei 23 frå Austlandsområdet. Dei tre siste fordelte seg med 2 frå Høgskulen på Vestlandet og 1 frå Universitetet i Agder.

Universitetet i Bergen hadde fem ulike institusjonar representert i 2017: Høgskulen på Vestlandet (5), Volda (2), og ein kvar frå Oslomet, HSN og Innlandet. Om ein reknar Volda til Vestlandet så kom altså 7 av 10 av UiB frå Vestlandet.

Dette kan tyde på at godt tilgang til utdanning – i form av korte avstandar – er viktig også på ph.d.-nivå.

NTNU har i mindre grad eit regionalt tyngdepunkt. Dei 14 som disputerte i 2017 kom frå 8 ulike institusjonar spreidd over heile landet: Nord (3), Tromsø (2), HSN (2), HVL (2), Dronning Mauds Minde (2) og 1 frå NLA, HSN og Østfold.

Disputerer tilsette ved dei store universiteta andre stader i landet? I liten grad. Men i praksis er arbeidsmarknaden i dei tradisjonelle universitetsbyane slik at så godt som alle som får ei fagleg stilling har doktorgrad frå før. Det var ingen tilsette ved UiO eller UiB som disputerte ved andre norske institusjonar. Ein frå NTNU disputerte ved Høgskolen i Molde (logistikk). Fire frå Tromsø og tre frå Nord disputerte ved NTNU. Men med dei mange nye studiestadene med nyvunnen status som universitetsby: Som Ålesund, Narvik og Nesna, så vil det i mange år framover vere mange universitetstilsette utan doktorgrad.

I takt med at alle høgskular og universitet har utvikla sine doktorgradsprogram så skjer det ei interessant indre utvikling. Økonomisk sett blir det forventa at ein doktorerer på eigen institusjon for å beholde bonusmidlane internt. Og for nye institusjonar blir dette også lagt inn i kalkylen på om ein råd til å starte doktorgradsutdanning.

I Volda gjekk vi gjennom akkrediteringsprosessen i lag med Høgskolen i Molde i 2013-2014 og fekk akkreditert eit program som no heiter: «Helse- og sosialfag. Profesjonsutøving – vilkår og utvikling».  Vi har kome opp i 20 ph.d.-studentar på fellesprogrammet, medan målet var å nå opp i dette talet i 2020. Så vi er to år på forskot, og er glade for det. Men eit doktorgradsløp kan føre til meir intern utveksling. Det vi erfarer ved Høgskulen i Volda er at fagmiljø, også utanfor helse- og sosialfag har orientert seg i retning av tematikkane i ph.d.-utdanninga.  Så sjølv om berre har eitt program oppnår vi likevel til ein viss grad tverrfagleg samarbeid – heldigvis.

Alle doktorgradsprosjekt ved Høgskulen i Volda.

Det har vore fagleg viktig, men ikkje økonomisk lukrativt for oss å etablere eit nytt ph.d.-program. Økonomien er avhengig av at vi produserer – at stipendiatane og andre tilsette faktisk disputerer. Vi har altså lagt inn i langtidsbudsjettet at vi får litt inntekter frå eigen ph.d.-produksjon.

Denne utviklinga blir forsterka av at somme universitet har gjort det vanskelegare for ph.d.-studentar frå andre institusjonar å gjennomføre doktorgradsløp. Det kan skje ved å stille strengare krav om residensplikt – altså at ein faktisk må halde til på den doktorgradsgjevande insititusjonen til dømes eitt av dei tre åra på fulltid. Somme krev at all eller delar av publiseringa i samband med doktorgradsarbeidet vert kreditert doktorgradsgjevande institusjon. I sum kan dette føre til mindre samarbeid i sektoren og sterkare insentiv til å styre alle doktorgradsprosjekt inn mot eigen institusjon. Det er neppe ønskjeleg på alle område.

Høgskulane og dei nye og aller nyaste universiteta kjem til å arbeide vidare med sine doktorgradsprogram. Det kan vere ei fagleg utfordring om svært mange tilsette ved ein institusjon også har doktorert ved den same insitusjonen. Men med ca 2.000 tilsette utan doktorgrad og ein ph.d.-produksjon på ca 100 pr år trur eg det vil ta mange år før det blir eit vesentleg problem.

I mellomtida kjem høgskulane, dei nye universiteta og dei to aller nyaste universiteta til å utvide og utvikle sine ph.d.-program. God tilgang på utdanning er eit viktig utdanningspolitisk mål, og bør vere det også på ph.d.-nivå.

*) Nokre metodiske kommentarar: Det må takast mange atterhald i høve til desse tala. Tala ikkje kvalitetssikra for 2017, og DBH er i ferd med å gjennomføre det. Tala for kvar einskild høgskule også omfatte stipendiatar som kanskje har vore tilsett ved eit universitet og først fullfører doktorgraden etter at dei har fått tilsetting ved ein annan institusjon. Og utanlandske doktograder er ikkje med i oversynet i det heile.

#Metoo – opningshelsing på ope møte

Sofasamtale i kantina 12. februar 2018: Audhild G. Rotevatn, Karoline Strand, Eli Anne Løksa og Kari Hasle.
 
Eg er glad for at seksuell trakassering står på dagsorden på Høgskulen i Volda gjennom dette møtet. #Metoo har vorte ei verdsomfattande rørsle. No er det viktig at vi ikkje misser fokuset og ikkje trur at dette er noko som går over og blir gløymt.
 
Om det er noko som verkeleg bør bli huska etter #Metoo så er det den utruleg enkle oppskrifta: «Oppfør deg».
 

Fortsett å lese #Metoo – opningshelsing på ope møte